પહેલ થાકનો નિયમ

ઉત્સાહ સારો છે, પણ સતત નવો ઉત્સાહ એ રોગ છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થા કે સમાજ દર સોમવારે એક નવો આદેશ, નવો પ્રોજેક્ટ કે નવું મિશન બહાર પાડે છે, ત્યારે લોકો કામ કરવાનું બંધ નથી કરતા, તેઓ ગંભીરતા ગુમાવી બેસે છે. સાધન, સમય અને માનવ મગજની ઊર્જા મર્યાદિત છે. દરેક નવી પહેલ જૂની પહેલના લોહી પર ઊભી થાય છે. પરિણામે, વિચાર ગમે તેટલો ઉત્તમ હોય, અમલ સાવ પાંગળો સાબિત થાય છે.

આ વિચાર શિક્ષણવિદ્ ડગ્લાસ રીવ્સે ૨૦૧૦માં પોતાના પુસ્તકમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં મૂક્યો હતો. એમણે જોયું કે શાળાઓમાં દર વર્ષે સુધારાના નવા તાયફા શરૂ થાય છે, પણ જૂના પ્રોજેક્ટનું શું થયું તે કોઈ પૂછતું નથી. નવી યોજના જૂનીને ગળી જાય છે. છેવટે શિક્ષકો માત્ર કાગળિયાં ભરીને સંતોષ માને છે. આ જ સિદ્ધાંત કોર્પોરેટ ઓફિસો, સરકારી તંત્રો અને આપણા જાહેર જીવનને પણ સરખી રીતે લાગુ પડે છે.

આ થાકનું સૌથી મોટું નુકસાન એ છે કે માણસ નિષ્ક્રિય બની જાય છે. જ્યારે બોસ દર મહિને કહે કે 'આ ક્રાંતિકારી વિચાર છે', ત્યારે કર્મચારી સમજી જાય છે કે છ મહિના ચૂપચાપ બેસી રહેવાનું છે, સાહેબ જાતે જ ભૂલી જશે. સતત બદલાતી પ્રાથમિકતાઓ વિશ્વસનીયતાનો છેદ ઉડાડી દે છે. સંસ્થાઓ ક્યારેય કશું પૂરું નથી કરતી, માત્ર નવું શરૂ કરતી રહે છે. આ આળસ નથી, આ વધુ પડતી સક્રિયતાથી જન્મેલો લકવો છે.

આ રોગ આપણા ન્યૂઝ ચેનલો અને વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટીમાં ચરમસીમાએ છે. સોમવારે ચીનનો બહિષ્કાર કરવાનો હોય, મંગળવારે કોઈ હિન્દી ફિલ્મને બોયકોટ કરવાની હોય, બુધવારે દેશી પદ્ધતિથી ઓર્ગેનિક ખેતી કરવાની હોય અને શુક્રવારે નવી ટ્રાફિક વ્યવસ્થા સુધારવાની હોય. દર ચોવીસ કલાકે એક નવો દેશપ્રેમ, એક નવો વિરોધ અને એક નવું મિશન પીરસાય છે. સામાન્ય નાગરિક કેટલી લડાઈઓ લડે? પરિણામે, ફોન પર વીસ ગ્રૂપમાં મેસેજ ફોરવર્ડ કરતો માણસ વાસ્તવમાં પોતાના ઘરનો કચરો પણ ડસ્ટબિનમાં નાખવાની તસદી લેતો નથી.

જે માણસ રોજ સવારે એક નવી દુનિયા બદલવા નીકળે છે, એ સાંજ પડ્યે પોતાના પગરખાં પણ સીધાં મૂકી શકતો નથી.