આળસુનો ભારો

બે ફેરા ન કરવા પડે એટલે માણસ એક જ વારમાં બધું ઊંચકી લેવાની જીદ કરે છે. હાથમાં ચાર થેલીઓ લટકતી હોય, બગલમાં બોક્સ દબાવેલું હોય અને મોઢામાં ચાવી પકડી હોય. પરિણામ જાણીતું છે. દાદરા ચડતાં પગ લથડે છે, થેલીઓ તૂટે છે અને સામાન વેરવિખેર થઈ જાય છે. આ મૂર્ખાઈને જૂની કહેવતોમાં 'આળસુનો ભારો' કહે છે. થોડી મહેનત કે સમય બચાવવાની લાલચ આખરે બમણું નુકસાન અને બમણો સમય ખર્ચી નાખે છે.

આ કોઈ આધુનિક મેનેજમેન્ટ ગુરુએ ઘડેલો સિદ્ધાંત નથી. લોકજીવનની સદીઓ જૂની નિરીક્ષણ શક્તિમાંથી આ વાત આવી છે. અંગ્રેજીમાં આને 'લેઝી મેન્સ લોડ' કહે છે. આળસુ માણસ શારીરિક કે માનસિક પરિશ્રમ ટાળવા માટે અતિરેક કરે છે. તેને લાગે છે કે તે બહુ હોશિયાર છે. વાસ્તવમાં તે પોતાના જ અહંકાર અને અધીરાઈનો ભોગ બને છે.

આ સમસ્યા ફક્ત કરિયાણું ઊંચકવા પૂરતી સીમિત નથી. આપણી કાર્યશૈલીમાં પણ આ જ કચરો ભરેલો છે. એક સાથે દસ ઈમેલ પતાવવા, મીટિંગ ચાલુ હોય ત્યારે રિપોર્ટ લખવો અને સાથે ફોન પર વાત કરવી. લોકો આને 'મલ્ટિટાસ્કિંગ'નું આધુનિક લેબલ આપીને ગૌરવ અનુભવે છે. હકીકતમાં આ બૌદ્ધિક આળસ સિવાય કશું નથી. એક કામ શાંતિથી પૂરું કરવાની ધીરજ નથી, એટલે મગજ પર એકસામટો બોજ લાદીને ગુણવત્તાનું સત્યાનાશ વાળવામાં આવે છે.

અમદાવાદ કે મુંબઈના રેલવે પ્લેટફોર્મ પર આ તમાશો રોજ જોવા મળે છે. ટ્રેન ઊભી રહે એટલે મુકેશભાઈ કુલીના પૈસા બચાવવા અને બે વાર સામાન ન ખસેડવો પડે તે માટે ત્રણેય સૂટકેસ જાતે જ ઊંચકી લે છે. બંને ખભે બેગ, બંને હાથે વજનદાર ટ્રોલી અને ગળામાં પાણીની બોટલ. પરિણામ એ આવે છે કે ભીડવાળા દાદરા પર તેઓ કોઈકની સાથે અથડાય છે. ટ્રોલી ગબડે છે, બેગની ચેઈન તૂટી જાય છે અને ટ્રેન પકડવાના બદલે પ્લેટફોર્મ પર કપડાં ભેગાં કરવાનો વારો આવે છે. બે ફેરાની મહેનત બચાવવા જતાં આખી મુસાફરી વણસી જાય છે.

એક ફેરો બચાવવાની ઉતાવળ જ આખરે તમને સૌથી મોંઘી પડે છે.