લિઝાર્ડ પીપલ થિયરી

દુનિયા અરાજક છે. ગમે ત્યારે ગમે તે અકસ્માત સર્જાય છે. સામાન્ય માણસ આ અણધારી અંધાધૂંધી સહન કરી શકતો નથી. તેને માનવું છે કે કોઈક તો છે જે પડદા પાછળથી આખી પૃથ્વીની દોરી સંભાળી રહ્યું છે. આ લાચારીમાંથી કાવતરાંની વાર્તાઓ જન્મે છે. સૌથી વિચિત્ર અને ચરમસીમા રૂપ વાર્તા એટલે લિઝાર્ડ પીપલ. બ્રિટિશ લેખક ડેવિડ આઈકે ૧૯૯૯ના પુસ્તકમાં આ ખુલ્લેઆમ પીરસ્યું હતું. તેનો દાવો હતો કે વિશ્વના અબજોપતિઓ, નેતાઓ અને રાજાઓ વાસ્તવમાં માણસ નથી, પણ ચામડી બદલીને ફરતા પરગ્રહી ગરોળી જેવા જીવો છે. સાંભળતાં હસવું આવે, પણ લાખો લોકો આ વાત સાચી માને છે.

આ માનસિક રોગચાળો છે, જેને મનોવિજ્ઞાન અદૃશ્ય નિયંત્રણ શોધવાની લાલસા કહે છે. જ્યારે આપણી આસપાસનું તંત્ર નિષ્ફળ જાય ત્યારે આપણે ભૂલો કે વ્યવસ્થાની ખામી સ્વીકારવા તૈયાર નથી હોતા. આપણને કોઈ ક્રૂર, રહસ્યમય વિલન જોઈએ છે. જો સામે પક્ષે સાદો માણસ ભૂલ કરી ગયો હોય તો રોષ કોના પર ઠાલવવો? પણ જો કોઈ ગુપ્ત સંગઠન કે શેતાની શક્તિ જવાબદાર હોય, તો મનને રાહત મળે છે. આપણી અસમર્થતાનું આળ બીજા પર ઢોળવાનો આ સૌથી સસ્તો શૉર્ટકટ છે.

આપણું આરોગ્ય તંત્ર જુઓ. એક સિવિલ હોસ્પિટલમાં ડેંગ્યુ કે સ્વાઈન ફ્લૂનો નવો વાયરસ ફેલાય છે. લેબ ટેસ્ટમાં અઠવાડિયું નીકળી જાય છે અને દર્દીઓ દમ તોડે છે. આ મેડિકલ સાયન્સની વાસ્તવિક મર્યાદા અને સરકારી બજેટની કંગાળિયતનું પરિણામ છે. પણ વોટ્સએપ યુનિવર્સિટીમાં શું વાતો ચાલશે? કોઈ વિદેશી દવા કંપનીએ પોતાની રસી વેચવા માટે મચ્છરો છોડ્યા છે. મોટા ડોક્ટરો દર્દીઓને મારી નાખીને અંગો વેચવાના કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય માફિયાનો હિસ્સો છે. આ દેશી લિઝાર્ડ પીપલ માનસિકતા છે.

સાચી અસફળતા ઢાંકવા માટે કોઈ રહસ્યમય કાવતરાંખોર ઊભો કરવો એ કાયરતા છે. વ્યવસ્થા ખરાબ છે કારણ કે માણસો સુસ્ત અને બેદરકાર છે, નહીં કે કોઈ અદૃશ્ય રાક્ષસ દુનિયા ચલાવે છે. જ્યારે તમે સામે વાળા માણસને અતિ-શક્તિશાળી વિલન માની લો છો, ત્યારે તમે પોતે જ પોતાની બુદ્ધિનું અપમાન કરો છો.

જે સમાજ વાસ્તવિક ખામી સુધારી નથી શકતો, તે હંમેશાં કાલ્પનિક રાક્ષસો બનાવીને રાજી રહે છે.