ગાડીવાળા માણસનો વિરોધાભાસ

રસ્તા પરથી ચમચમાતી પોર્શે કે મર્સિડીઝ પસાર થાય ત્યારે તમે શું વિચારો છો? તમે ભાગ્યે જ એવું કહો છો કે પેલો ડ્રાઇવિંગ કરતો માણસ કેટલો કૂલ છે. તમારો પહેલો વિચાર એ હોય છે કે જો હું એ ગાડીમાં બેઠો હોઉં તો લોકો મને કેટલો મહાન ગણશે. આ એક વિચિત્ર ભ્રમ છે. આપણે માનીએ છીએ કે મોંઘી ચીજો ખરીદીને આપણે દુનિયા પાસેથી આદર અને સ્વીકૃતિ મેળવી શકીશું. વાસ્તવમાં દુનિયા એ ચીજને જોઈને પોતાના જ સપનામાં ખોવાઈ જાય છે. તમારું અસ્તિત્વ તો એ ગાડીના સ્ટીયરિંગ પૂરતું પણ કોઈ નોંધતું નથી.

આ વિચાર મોર્ગન હાઉસેલે પોતાના જાણીતા પુસ્તક ‘ધ સાયકોલોજી ઓફ મની’માં સ્પષ્ટ કર્યો છે. તેઓ હોટેલમાં વેલે પાર્કિંગનું કામ કરતા હતા ત્યારે તેમણે જોયું કે મોંઘી સ્પોર્ટ્સ કાર ચલાવીને આવતા માલિકોને કોઈ જોતું નહોતું, સૌની નજર માત્ર કાર પર જ ટકેલી રહેતી. પૈસાનો દેખાડો હંમેશાં આ વિરોધાભાસ ઊભો કરે છે. લોકો ચીજવસ્તુઓની પ્રશંસા કરે છે, પણ માલિક તરીકે તમને સાવ ભૂલી જાય છે.

આપણને લાગે છે કે સ્ટેટસ ખરીદી શકાય છે. ખરેખર તો સાચો આદર નમ્રતા, બુદ્ધિ અને દયાથી મળે છે, બે કરોડના મેટલના ડબ્બાથી નહીં. મોંઘી ચીજવસ્તુઓ માત્ર એટલું સાબિત કરે છે કે તમારી પાસે પૈસા ખર્ચવાની ક્ષમતા છે, એ માણસ તરીકે તમારી લાયકાતની રસીદ નથી. દેખાડો કરવા પાછળ દોડતો માણસ હંમેશાં માનસિક રીતે ખાલી રહે છે, કારણ કે લોકો એની સમૃદ્ધિને માપે છે, એના વ્યક્તિત્વને નહીં.

આપણા સંયુક્ત કુટુંબમાં આ ખેલ બહુ સ્વાભાવિક રીતે જોવા મળે છે. ધારો કે પરિવારમાં કોઈ કાકાનો દીકરો મોટો ફ્લેટ કે લક્ઝરી કાર ખરીદીને પારિવારિક પ્રસંગમાં વટ મારવા આવે છે. એને એમ હોય છે કે આખું ખાનદાન હવે એને નેતા માનશે. હકીકતમાં જેવો એ ગાડીમાંથી ઊતરે છે, બધા ભાઈઓ અને ભત્રીજાઓ કારના ફીચર્સ તપાસવા દોડે છે. અંદર બેઠેલા ભાઈની કોઈને પડી નથી હોતી, સૌ મનોમન એટલું જ વિચારે છે કે આવતા વરસે મારે આનાથી મોટી ગાડી લાવવી છે. પારિવારિક ઇર્ષ્યા વધી જાય છે, પણ કોઈના દિલમાં એ ભાઈ પ્રત્યે સાચો આદર જન્મતો નથી.

તમે બીજાને આંજી નાખવા માટે જે ખરીદો છો, લોકો એ ચીજ યાદ રાખે છે અને તમને ભૂલી જાય છે.