નંબર્સ ગેમ

ગુણવત્તા વિશે ફિલોસોફીઓ લડાવવાનું બંધ કરો અને આંકડા વધારવા માંડો. આ સીધો નિયમ છે. 'નંબર્સ ગેમ' એટલે એવી માન્યતા કે પરિણામ તમારી આવડત કરતાં તમારા પ્રયાસોની સંખ્યા પર વધારે આધાર રાખે છે. જેટલા વધુ પાસા ફેંકશો, એટલી વાર છક્કો પડવાની સંભાવના વધી જશે. આ શબ્દ અમેરિકાના ગેરકાયદે સટ્ટાબજારમાંથી આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે, પણ આધુનિક કોર્પોરેટ જગતમાં સેલ્સમેનોએ તેને ગળાનો હાર બનાવી દીધો. સો દરવાજા ખખડાવો, પાંચ તો ખૂલશે જ. આમાં કોઈ મોટો જાદુ નથી, શુદ્ધ ગણિત છે.

આ વિચાર તમને અતિ-વિચારના લકવામાંથી મુક્ત કરે છે. માણસ ઘણીવાર પહેલો પ્રયાસ જ પર્ફેક્ટ કરવાની લ્હાયમાં કશું કરતો જ નથી. નંબર્સ ગેમ કહે છે કે પહેલો પ્રયાસ કચરો હોઈ શકે છે, પચાસમો કદાચ ઠીકઠાક હશે અને સોમો અદ્ભુત હશે. પણ જો તમે અગિયારમા પ્રયાસે થાકીને બેસી ગયા, તો ગણિત તમારા પક્ષમાં ક્યારેય કામ નહીં કરે. સંભાવનાનો નિયમ બેશરમ છે. એ લાગણીઓ ઓળખતો નથી, માત્ર પ્રયત્નોની કુલ સંખ્યા ગણે છે.

આ રમતનો અસલી ખેલ શિક્ષણ અને કોચિંગ ક્લાસિસમાં રોજ જોવા મળે છે. કોટા કે અમદાવાદના મેગા ક્લાસિસ પાંચ હજાર વિદ્યાર્થીઓની બેચ બનાવે છે. બધા પાસેથી સરખી ફી વસૂલે છે. સંચાલકોને સારી રીતે ખબર છે કે એમાંથી ચાર હજાર નવસો છોકરાઓ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા ક્યારેય પાસ નહીં કરી શકે. પણ એમને પરિણામ માટે માત્ર ટોપ દસ કે પંદર વિદ્યાર્થીઓ જ જોઈએ છે. વિશાળ આંકડો ફેંક્યા વિના એ ચમકતા દસ ચહેરા મળવાના નથી. આખું મોડેલ નંબર્સ ગેમ પર ટકેલું છે, ગુણવત્તા પર નહીં.

જ્યાં સુધી તમે સંભાવનાના કાયદાને સ્વીકારો નહીં, ત્યાં સુધી દરેક નિષ્ફળતા વ્યક્તિગત અપમાન જેવી લાગે છે. પણ જ્યારે સમજી જાઓ કે આ માત્ર આંકડાની રમત છે, ત્યારે નકાર પચાવવો સહેલો થઈ જાય છે. એક ઇન્ટરવ્યૂમાં રિજેક્ટ થાવ તો રડવા બેસવાનો અર્થ નથી, બીજા પચાસ બાયોડેટા મોકલી આપો. ખેલ માત્ર એટલો જ છે કે હારવાની શરમ બાજુ પર મૂકીને પીચ પર ઊભા રહેવું.

નસીબ કોઈ રહસ્યમય વરદાન નથી, અસંખ્ય પ્રયાસો પછી આંકડાશાસ્ત્રે મજબૂરીમાં ચૂકવેલું વળતર છે.