ઊડા લૂપ

લડાઈમાં સૌથી શક્તિશાળી જીતે એવો કોઈ નિયમ નથી. જે સૌથી ઝડપથી વિચારીને નિર્ણય બદલી શકે, તે જીતે છે. આ લશ્કરી સિદ્ધાંતને અમેરિકન વાયુસેનાના કર્નલ જોન બોઇડે ૧૯૭૦ના દાયકામાં ઘડ્યો હતો. તેનું નામ છે ‘ઊડા લૂપ’ (OODA Loop). ચાર સાદા પગથિયાં છે: ઓબ્ઝર્વ (જુઓ), ઓરિએન્ટ (સમજો), ડિસાઇડ (નિર્ણય લો) અને એક્ટ (અમલ કરો). આ કોઈ સીધી રેખા નથી, પણ એક અવિરત ગોળાકાર ચક્ર છે. જે માણસ સામેવાળા કરતાં આ ચક્ર ઝડપથી પૂરું કરે, તે બાજી મારી જાય છે.

જોન બોઇડ ફાઇટર પાઇલટ હતા. તેમણે જોયું કે વિમાનની ઝડપ કરતાં પાઇલટના મગજની ચપળતા વધુ કામ કરે છે. તમે પરિસ્થિતિ જુઓ છો. તમારા જૂના અનુભવો અને વાસ્તવિકતાના આધારે પરિસ્થિતિનું આકલન કરો છો. પછી તાત્કાલિક પગલું ભરો છો. તમે પગલું ભરો એટલે સામેવાળો ડઘાઈ જાય. એ હજુ વિચારતો હોય ત્યાં તો તમે નવો દાવ રમી ચૂક્યા હો. આ ગતિ સામેવાળાના મગજને જામ કરી દે છે.

આ મોડેલ માત્ર આકાશમાં બોમ્બ ફેંકવા માટે નથી. ધંધો, કટોકટી અને બજાર પણ એક જાતનું યુદ્ધક્ષેત્ર જ છે. મોટો પ્લાન બનાવીને બેસી રહેનારા લોકો અહીં માર ખાય છે. યોજનાઓ કાગળ પર સુંદર લાગે છે, પણ વાસ્તવિકતા રોજ સવારે બદલાય છે. જે માણસ પોતાનો અહંકાર બાજુ પર મૂકીને ક્ષણેક્ષણ ડેટા સ્વીકારે અને પોતાની દિશા ફેરવી શકે, તે જ ટકી શકે છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર નજર નાખો. બજેટના દિવસે કોઈ નવી પોલિસી જાહેર થાય છે. એક સામાન્ય રોકાણકાર ટીવી સ્ક્રીન સામે મોં ખોલીને બેસી રહે છે. તે વિચારે છે કે મારે લીધેલો શેર કેમ તૂટ્યો? કંપનીના જૂના નફા-નુકસાન યાદ કરે છે. બીજી તરફ, પીઢ ડે-ટ્રેડર સેકન્ડના દસમા ભાગમાં જોઈ લે છે કે હવા કઈ તરફ વહી રહી છે. તે જૂની માન્યતા તરત ખંખેરી નાખે છે. ખોટ બુક કરીને બહાર નીકળી જાય છે અથવા નવી પોઝિશન પકડી લે છે. પહેલો માણસ જ્યાં સુધી સમજે ત્યાં સુધીમાં બીજો માણસ નફો લઈને ઘેર પહોંચી ગયો હોય છે.

વિચારોની ઝડપ એ હથિયાર છે; સામેવાળો સાવધ થાય તે પહેલાં તમારો નવો દાવ પડી જવો જોઈએ.