સ્ટેક ભ્રમણા

કોઈ જટિલ ટેક્નોલોજી કે સાધન બનાવતી કંપની હંમેશાં એક વહેમમાં જીવે છે. એમને લાગે છે કે જે પાયો એમણે બનાવ્યો છે, તેના પર બનતી તૈયાર પ્રોડક્ટ પણ તેઓ સહેલાઈથી બનાવી લેશે. ડેટાબેઝ બનાવનારી સોફ્ટવેર કંપનીને એમ થાય કે એપ બનાવવી તો ડાબા હાથનો ખેલ છે. આ માનસિક થાપને સ્ટેક ભ્રમણા કહે છે. એન્જિનિયરને લાગે છે કે પોતાનું એન્જિન સૌથી મુશ્કેલ છે, એટલે કારની ડિઝાઈન કે શોરૂમ ચલાવવો તો સાવ નજીવી વાત છે. આ ઘમંડ પાયાનો છે. નીચેનું સ્તર હંમેશાં ઉપરના સ્તરની મહેનત અને બજારની આંટીઘૂંટીને તુચ્છ ગણે છે.

આ વિચાર ૨૦૧૬માં સિલિકોન વેલીના પ્રોડક્ટ મેનેજર અને ઉદ્યોગસાહસિક સચિન રેખી દ્વારા રજૂ થયો હતો. તેમણે બતાવ્યું કે ટેક્નોલોજી સ્ટેકમાં નીચે બેઠેલી કંપનીઓ ગ્રાહકના સીધા સંપર્કમાં રહેલી ઉપરની કંપનીઓની કિંમત સમજી શકતી નથી. ડેટાબેઝ બનાવવો એ અલ્ગોરિધમનો ખેલ છે, પણ સામાન્ય ગ્રાહકને એપ વાપરતો કરવો એ માનવ મનોવિજ્ઞાન અને વેચાણનો ખેલ છે. જે લોકો બેક-એન્ડ જાણે છે, તેઓ ફ્રન્ટ-એન્ડની જટિલતા જોઈ શકતા નથી. પરિણામે, તેઓ કરોડો રૂપિયા ફૂંકી મારીને ઉપરનું સ્તર બનાવવા જાય છે અને મોં ભોંય પટકાવાય છે.

આ ભ્રમણા આપણને બતાવે છે કે સપ્લાયર ક્યારેય સીધો દુકાનદાર બની શકતો નથી. ફિલ્મ બનાવવાની ટેકનિક જાણવી અને દર્શકને ટિકિટબારી સુધી ખેંચવો એ બંને તદ્દન અલગ આવડત છે. પોતાની મૂળ શક્તિ પર અતિવિશ્વાસ રાખીને બીજાના ક્ષેત્રને સહેલું માની લેવું એ ધંધાકીય આત્મહત્યા છે.

મુંબઈના ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં આ ખેલ વારંવાર જોવા મળે છે. બોલિવૂડના એક ટોચના સ્પેશિયલ ઇફેક્ટ્સ કે કેમેરા રેન્ટલ સ્ટુડિયોના માલિકને અચાનક વિચાર આવે છે કે પોતે સો કરોડની ફિલ્મ ડિરેક્ટ અને પ્રોડ્યુસ કરશે. તર્ક એવો કે, 'કેમેરા અમારા, લાઈટ અમારી, પોસ્ટ-પ્રોડક્શન અમારું, તો ડિરેક્ટર કે પ્રોડ્યુસર શું તોપ મારે છે?' તેઓ ભૂલી જાય છે કે અદ્યતન કેમેરા ચલાવવો એ ટેક્નોલોજી છે, પણ કાગળ પર વાર્તા ઘડવી અને દર્શકના દિલ સુધી પહોંચવું એ કળા છે. પરિણામ? કરોડોનું પાણી થાય છે અને ફિલ્મ પહેલા જ શુક્રવારે થિયેટરમાંથી ફેંકાઈ જાય છે.

ઈંટો બનાવવાની આવડત હોવાનો અર્થ એ નથી કે તમે તાજમહેલ પણ ચણી શકશો.