સડી ગયેલી નિષ્ફળતા

નિષ્ફળતાના બે પ્રકાર હોય છે. એક એવી નિષ્ફળતા, જે તમને નવો પાઠ ભણાવે છે, હિંમત આપે છે અને રસ્તો સાફ કરી આપે છે. બીજી એવી નિષ્ફળતા, જે માત્ર સમય બગાડે છે, અહંકાર ભાંગે છે અને છેલ્લે હાથમાં કશું જ આપતી નથી. આ બીજી કેટેગરી એટલે નકામી, સડી ગયેલી હાર. અંગ્રેજી બિઝનેસ સાહિત્યમાં આને ઘણી વાર બોલચાલની ભાષામાં સકી ફેલ્યોર કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ ભારેખમ વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંત નથી, પણ રોજિંદી જિંદગીની એક કડવી હકીકત છે. આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નોંધાયું નથી. પણ દરેક સમજદાર માણસ આ ગંધને ઓળખે છે.

આજના મોટિવેશનલ વક્તાઓ નિષ્ફળતાનું રોમાન્ટીસાઇઝેશન કરે છે. તેઓ કહે છે કે હાર એ જ સફળતા તરફ જવાની પહેલી સીડી છે. આ અડધું સત્ય છે. સાહસ કરીને, નવી યોજના અજમાવીને મળેલી હાર કીમતી હોય છે. પણ આળસ, બેદરકારી અને મૂળભૂત પ્લાનિંગના અભાવે મળેલી હાર માત્ર કચરો છે. એમાંથી કોઈ ફિલસૂફી શીખવા મળતી નથી. એમાં માત્ર નુકસાન, અફસોસ અને થાક હોય છે. આવી નિષ્ફળતા તમને વિનમ્ર બનાવતી નથી, કાયર બનાવી દે છે.

આ વાત સમજવી હોય તો આપણા દેશના ક્રિકેટ મેદાન પર નજર નાખો. ધારો કે એક બેટ્સમેન ચોથા દાવમાં જીતવા માટે જરૂરી રનરેટ જાળવવા જોખમી શોટ રમે છે અને બાઉન્ડ્રી પર કેચ આપી બેસે છે. આ ગૌરવપૂર્ણ હાર છે; અહીં પ્રયાસ હતો. પણ જો એ જ ખેલાડી સાવ આળસમાં, ક્રિઝ પર બેટ ઘસડવાની તસ્દી લીધા વિના રન આઉટ થઈ જાય, તો એ સડી ગયેલી હાર છે. એમાં કોઈ હિંમત નથી, માત્ર અક્ષમ્ય બેદરકારી છે. ડ્રેસિંગ રૂમમાં આવી ભૂલને કોઈ બિરદાવતું નથી. ત્યાં સન્નાટો છવાઈ જાય છે.

તમારા જીવનમાં તમે કઈ નિષ્ફળતા વહોરી રહ્યા છો તે તપાસો. જો તમે કંઈક અનોખું કરતાં પડી ગયા હો તો ધૂળ ખંખેરીને ઊભા થાઓ. પણ જો તમે તૈયાર વિના પરીક્ષા આપવા ગયા હો અથવા હિસાબ રાખ્યા વિના દુકાન ચલાવીને ખોટ કરી હોય, તો એને ‘અનુભવ’નું રૂપાળું લેબલ ન ચોંટાડો. નકામી ભૂલોનો મહિમા ગાવાનું બંધ નહિ કરો, તો કાયમ ખાડામાં જ પડ્યા રહેશો.

દરેક ઠોકર તમને રસ્તો નથી શીખવતી; કેટલીક ઠોકર માત્ર એ યાદ અપાવે છે કે તમે આંખો બંધ કરીને ચાલતા હતા.