અતિવળતરનો નિયમ

શરીરને તોડો, આરામ આપો અને તે પહેલાં કરતાં વધુ મજબૂત બનીને પાછું આવે. આને સ્પોર્ટ્સ સાયન્સમાં 'સુપરકોમ્પેન્સેશન' કહે છે. કસરત કરતી વખતે સ્નાયુઓ ખરેખર તો ઘસાય છે અને તૂટે છે. જો તમે સતત દોડ્યા જ કરો તો શરીર ભાંગી પડે. પણ જો યોગ્ય ભાર આપ્યા પછી શરીરને પૂરો આરામ મળે, તો પ્રકૃતિ અદ્ભુત રમત રમે છે. શરીર માત્ર જૂની ક્ષમતા પાછી મેળવીને અટકતું નથી. તે ભવિષ્યના આંચકા સહન કરવા માટે પોતાની મૂળ મર્યાદા કરતાં એક ડગલું ઉપર જઈને નવો પાવર ઊભો કરે છે. ઘા રૂઝાય ત્યારે ચામડી વધુ જાડી થાય છે.

આ વિચાર રશિયન બાયોકેમિસ્ટ નિકોલાઈ યાકોવલેવે વીસમી સદીના મધ્યમાં વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કર્યો હતો. ત્યારથી એથ્લેટિક્સની આખી દુનિયા આ નિયમ પર ટકેલી છે. કમાણી કસરત કરતી વખતે નથી થતી, કમાણી કસરત પત્યા પછી પથારીમાં સૂતી વખતે થાય છે. જો બીજો તણાવ બરાબર એ સમયે આપવામાં આવે જ્યારે શરીર પોતાની જૂની ક્ષમતા વટાવી ચૂક્યું હોય, તો પ્રગતિ રોકેટ જેવી બને છે. પણ જો આરામનો ગાળો ચૂકી જાઓ અથવા આરામ કર્યા વગર સતત માર સહન કરો, તો પતન નિશ્ચિત છે.

આ નિયમ ફક્ત જિમમાં ડમ્બેલ ઊંચકવા પૂરતો નથી. આપણું મન અને આખું સમાજજીવન પણ આ જ તર્જ પર ચાલે છે. તણાવ ખરાબ નથી, અનંત કાળ સુધી ચાલતો બિનજરૂરી તણાવ ઘાતક છે. આપણી મુશ્કેલી એ છે કે આપણે ખેંચાણ તો લઈએ છીએ, પણ સુધરવાનો સમય આપતા નથી.

આપણા દેશના વૉટ્સએપ ગ્રૂપ અને સાંજના ટીવી ન્યૂઝ જુઓ. દરરોજ સાંજે પ્રાઈમ ટાઈમમાં એન્કર રાડારાડ કરીને લોકોના મગજ પર આંચકા મારે છે. વૉટ્સએપ પર સવારથી સાંજ નફરત, ભય અને અફવાઓનો અવિરત મારો ચાલે છે. મગજને આ ઘોંઘાટમાંથી બહાર નીકળીને સ્વસ્થ વિચારવાનો અડધો કલાક પણ મળતો નથી. પરિણામે અતિવળતર મળવાને બદલે લોકો માનસિક રીતે કાયમ માટે કંટાળેલા, ચીડિયા અને બહેરા થઈ જાય છે. જો સોશિયલ મીડિયા પર આખો દિવસ અળગા રહીને મગજને શાંતિ મળે, તો વિચારવાની તાકાત બમણી થાય. સતત ઘોંઘાટ તાકાત નથી વધારતો, લકવો મારે છે.

વિરામ વિનાનો સંઘર્ષ વિકાસ નથી આપતો, માત્ર અકાળે થાક અને પતન આપે છે.