અયોગ્યની જીતનો તર્ક

ડાર્વિને કહ્યું હતું કે જે સૌથી સક્ષમ છે તે જ ટકશે. કુદરતમાં કદાચ આ નિયમ ચાલતો હશે, પણ માણસોની બનાવેલી દુનિયામાં ઘણી વાર સાવ ઊંધું બને છે. અહીં સૌથી નબળો, સૌથી ખોટો અને સૌથી અવાસ્તવિક દાવો કરનાર જીતી જાય છે. જે પ્રોજેક્ટ કે વિચારના ફાયદા આકાશ જેટલા મોટા બતાવાયા હોય અને ખર્ચ સાવ નજીવો આંકવામાં આવ્યો હોય, તેને મંજૂરી પહેલા મળે છે. વાસ્તવિકતા અને પ્રમાણિકતા સ્પર્ધામાં પહેલા રાઉન્ડે જ હારી જાય છે. આ વિકૃતિનું નામ છે 'સર્વાઇવલ ઓફ ધ અન-ફિટેસ્ટ'.

ડેનિશ આર્થિક ભૂગોળશાસ્ત્રી બેન્ટ ફ્લાયવબર્ગે મેગા-પ્રોજેક્ટ્સના અભ્યાસ પરથી આ શબ્દપ્રયોગ લોકપ્રિય બનાવ્યો. એમણે જોયું કે મોટા પુલ, સુરંગ કે એરપોર્ટ બનાવતી વખતે એન્જિનિયરો અને રાજકારણીઓ જાણીજોઈને ખોટા આંકડા રજૂ કરે છે. ખર્ચ ઓછો બતાવે અને ઉપયોગ વધારે ગણાવે. જે સાચો અંદાજ મૂકે તેને કોઈ કોન્ટ્રાક્ટ ન આપે. પરિણામે, કાગળ પર સૌથી અવાસ્તવિક અને નબળી યોજનાઓ જ મંજૂર થાય છે. સિસ્ટમ પોતે જ જૂઠાણાંને ઈનામ આપે છે.

આ કોઈ સરકારી કચેરી પૂરતી સીમિત બીમારી નથી. આપણી આસપાસ જ્યાં પણ પસંદગીની પ્રક્રિયામાં દેખાડો અને ભ્રમનું વજન વધે, ત્યાં આ રોગ ફેલાય છે. જે માણસ સચ્ચાઈ સ્વીકારીને વાજબી મર્યાદાઓ બતાવે છે, તેને લોકો નબળો ગણીને બાકાત કરી દે છે. જે માણસ અશક્ય વાતો વેચી શકે છે, ભીડ તેની પાછળ દોડે છે.

આપણા દેશના એજ્યુકેશન માર્કેટ અને કોચિંગ ક્લાસિસમાં આ રોજ બને છે. કોઈ શિક્ષક પ્રામાણિકપણે વાલીને કહે કે તમારા દીકરાની ક્ષમતા સાધારણ છે, અમે મહેનત કરાવીને તેને ૬૫ ટકામાંથી ૭૫ ટકા સુધી લઈ જઈ શકીશું, તો વાલી તરત મોં ફેરવી લેશે. સામે છેડે પેલો ઝગમગતો કોચિંગ માફિયા બેઠો છે. તે સીધો આઈઆઈટી રેન્ક-૧ અને મેડિકલ ગોલ્ડ મેડલના સપના વેચે છે. વાલી તરત પાંચ લાખ રૂપિયા ચેક ફાડીને પેલા ઠગના ટેબલ પર મૂકી આવે છે. સાચો શિક્ષક ભૂખે મરે છે અને અયોગ્ય તૂત ચલાવનાર અબજોપતિ બને છે.

જ્યાં આંધળા ગ્રાહકોને અશક્ય ચમત્કારો જ ખરીદવા હોય, ત્યાં સૌથી મોટો ઠગ જ સૌથી સફળ વેપારી બને છે.