પાણીમાં પગ પછાડવાનો ભ્રમ

નદીમાં ગળાડૂબ ઊભા રહીને હાથ-પગ જોરજોરથી પછાડતા રહો તો ડૂબી નહીં જાઓ. પણ કિનારે પહોંચાય ખરું? ના. આ ક્રિયા તમને માત્ર સપાટી પર જીવતા રાખે છે, આગળ વધારતી નથી. આ પરિસ્થિતિને મેનેજમેન્ટની ભાષામાં 'ટ્રેડિંગ વોટર ઇલ્યુઝન' કહે છે. આ શબ્દ ચોક્કસ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે નોંધાયેલું નથી, પણ અનુભવ જૂનો અને નિર્દય છે. માણસ સખત પરિશ્રમ કરતો હોય છે, પરસેવો રેબઝેબ વહેતો હોય છે અને તેને લાગે છે કે તે બહુ લાંબી સફર કાપી રહ્યો છે. હકીકતમાં તે માત્ર સ્થિર ઊભા રહેવા માટે જ આખી તાકાત ખર્ચી રહ્યો હોય છે.

આ આધુનિક જીવનનો સૌથી મોટો આત્મછળ છે. આપણે અતિશય વ્યસ્ત હોઈએ છીએ, પણ પરિણામ શૂન્ય હોય છે. દિવસ આખો દોડાદોડ ચાલે, ઈમેઈલના જવાબો અપાય, ફોન પર સોદાની વાતો થાય, પણ સાંજ પડે ત્યારે ખાતું ત્યાંનું ત્યાં જ હોય. અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું અને પ્રગતિ કરવી એ બે જુદી બાબતો છે. જ્યારે વ્યક્તિ આ બંને વચ્ચેનો ભેદ ભૂલી જાય ત્યારે આ ભ્રમનો ભોગ બને છે. તે થાકે છે, હાંફે છે અને એ થાકને જ પોતાની સફળતા માનીને સંતોષ માની લે છે.

આ ભ્રમ આપણા પ્રવાસ અને યાત્રાના આયોજનમાં સૌથી વરવો દેખાય છે. સુરત કે અમદાવાદનો એક પરિવાર ઉત્તરાખંડની ચારધામ યાત્રા કે હિમાચલની ટૂરમાં નીકળે ત્યારે આ રોગ સ્પષ્ટ પકડાય. સવારે ૦૪:૦૦ વાગ્યે એલાર્મ વાગે. સામાન બાંધવો, બસ પકડવી, ટેક્સીવાળા સાથે રકઝક કરવી, ટ્રાફિક જામમાં કલાકો સુધી બેસી રહેવું અને છેવટે કોઈ મંદિર કે પોઈન્ટ પર પહોંચીને માત્ર સેલ્ફી લેવી. આખો દિવસ શ્વાસ લેવાની પણ ફુરસદ નથી મળતી. રાત્રે હોટેલના પલંગ પર પડતાં વેંત પગ તૂટતા હોય છે. આખા પ્રવાસ દરમિયાન તેઓ ફક્ત દોડ્યા છે, કોઈ શાંતિ કે નવો અનુભવ પામ્યા નથી. છતાં ઘેર આવીને છાતી ઠોકીને કહેશે કે અમે આઠ દિવસમાં બાર સ્થળો 'કવર' કરી નાખ્યા!

દોડાદોડ એ દિશાની સાબિતી નથી. જો હલચલ કરવાથી જ લક્ષ્ય મળી જતું હોત તો ઘાણીનો બળદ આખી પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરી ચૂક્યો હોત. પાણીમાં પગ પછાડવાનું બંધ કરીને તરવાનું શીખવું પડે. ક્યાં પહોંચવું છે તેનું ભાન ન હોય ત્યારે ગમે તેટલો પરિશ્રમ કરો, એ માત્ર ઊર્જાનો બગાડ જ સાબિત થાય છે.

પરસેવો વહાવવો સહેલો છે, દિશા નક્કી કરવી અઘરી છે. કિનારો જોઈતો હોય તો પગ પછાડવાનું બંધ કરો અને હલેસાં મારો.