એક જહાજ, એક સામુદ્રધુની, એક છીંક

ની ટોપી પહેરીને, ચાઈનીઝ મોબાઈલમાં, ચાઈનીઝ ચાર્જરથી ચાર્જ કરીને, ચાઈનીઝ સ્પીકરમાં દેશભક્તિના ગીતો વગાડીએ છીએ. અને જ્યારે ચીન સાથે સરહદ પર ઝઘડો થાય ત્યારે WhatsApp પર "ચાઈનીઝ માલનો બહિષ્કાર" નો સંદેશ ફેલાવીએ છીએ.

આ જ ચાઈનીઝ ફોનમાંથી આપણે દેશ ફોરવર્ડ કરીએ છીએ - આ છે આપણો રાષ્ટ્રવાદ, જ્યાં સુધી બેટરી ચાલે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશે વિચારતો છું - દુનિયાનું ૨૦% ક્રૂડ ઓઈલ ત્યાંથી પસાર થાય છે, અને એક ઈરાનીય ગુસ્સો આપણા અમદાવાદના પેટ્રોલ પંપ સુધી પહોંચી શકે છે.

પણ પેટ્રોલ પંપ પર સ્કૂટરવાળો કાકા સરકારને ગાળ આપતો હોય છે, તેને ખબર નથી કે હોર્મુઝ ક્યાં છે કે ઓઈલ કેવી રીતે આવે છે - પણ તેને બંધારણીય અધિકાર છે આલોચના કરવાનો. તાઈવાનનો વિચાર આવે છે, જે નાનો ટાપુ છે પણ દુનિયાના ૯૨% અડવાન્સ ચિપ્સ બનાવે છે - આપણો iPhone, કાર, AC, બધું કંઈ ત્યાંથી આવે છે.

ચીન કહે છે તાઈવાન તેનું છે, અમેરિકા કહે છે તેનું છે, અને આપણે તો Netflix પર Squid Game જોઈ રહ્યા છીએ તે જ તાઈવાનની ચિપવાળા ટીવી પર. જે દિવસે તાઈવાન પર બોમ્બ પડશે તે દિવસે તમારા છોકરાનો PlayStation પાંચ વર્ષ માટે મોકૂફ થઈ જશે, અને તમે કહેશો કે આ રાજનીતિ સમજાતી નથી.

હવે સુરતના હીરા ઉદ્યોગને જુઓ - દુનિયાના નેવું દશાંશ હીરા અહીં ઘસાય છે, પણ કાચા હીરા તો રશિયા, બોત્સ્વાના, કેનેડાથી આવે છે. પુતિન ગુસ્સે થાય, યુક્રેન પર હુમલો કરે, અને પશ્ચિમ રશિયન હીરા પર પ્રતિબંધ મૂકે તો વરાછા રોડ પર પચાસ હજાર કારીગર ઘરે બેસી જાય.

તેમના બાળકોની શિક્ષા અટકી જાય, તેમના દીકરીઓના લગ્ન મુલતવી પડે, પણ આપણે સોશિયલ મીડિયા પર પુતિનને જબરદસ્ત નેતા કહીને લાઈક કરીએ. આ સપ્લાય ચેઈનનો અદૃશ્ય જાળ છે - એક છેડે ચીન, બીજે અમેરિકા, ત્રીજે રશિયા, અને આપણે મધ્યમવર્ગીય ભારતીયો આ બધાના વચ્ચે ફસાયેલા છીએ.

કોવિડ યાદ છે? એક જીવાણુ કે લેબમાંથી નીકળેલો વાયરસ, અને આખી દુનિયા બંધ થઈ ગઈ - માસ્ક નહોતા, ઓક્સિજન નહોતી, વેક્સિન નહોતી. કારણ એ કે આપણે બધું જસ્ટ-ઈન-ટાઈમ સિસ્ટમમાં મંગાવતા હતા, કોઈ સ્ટોક રાખતું જ નહોતું.

અર્થશાસ્ત્રીઓ કહેતા હતા કે ઈન્વેન્ટરી રાખવી મૂર્ખામી છે, પણ જ્યારે જરૂર પડી ત્યારે ૩૦૦ રૂપિયાનું ઓક્સિમીટર ૩,૦૦૦ માં વેચાતું હતું. જે લોકોએ મેડિકલ સ્ટોકપાઈલ પર હસ્યું હતું, તેઓ જ હવે ઘરે ઓક્સિજન કોન્સન્ટ્રેટર રાખે છે.

આપણી આર્થિક વ્યવસ્થા એક નાજુક વાસણ જેવી છે - બહારથી ચમકતી પણ અંદરથી ખાલી, એક નાની ઠોકર પણ તેને તોડી દે. એક જહાજ ફસાય, એક વાયરસ ફેલાય, કોઈ યુદ્ધ થાય - અને આપણા સામાન્ય જીવનમાં તરંગ આવી જાય. તોપણ આપણે માનીએ છીએ કે આપણે સ્વતંત્ર છીએ.

આપણે બ્રાઝિલની કોફી પીએ છીએ, સ્વિસ ઘડિયાળ પહેરીએ છીએ, કોરિયન ફોન વાપરીએ છીએ, જર્મન કારમાં ચઢીએ છીએ, અને દુબઈના ખજૂર ખાઈને "આત્મનિર્ભર" હોવાનો દાવો કરીએ છીએ. પણ આ તો માત્ર એક ભ્રમ છે - આપણે બધા એક વૈશ્વિક સાંકળમાં જોડાયેલા છીએ.

ફક્ત તફાવત એ છે કે આ સાંકળ સોનેરી રંગની છે, તેથી આપણે તેને ઘરેણું માની લીધું છે. આ વાસ્તવતા સમજવા માટે જોઈ તો એવર ગિવન જહાજ માત્ર છ દિવસમાં સુએઝ કેનાલમાં ફસાયો અને દુનિયાના વેપારનો બારમો ભાગ અટકાવી દીધો, અથવા તાઈવાનની એક કંપની અડધા વિશ્વના સેમિકન્ડક્ટર બનાવે છે - આ બધું દર્શાવે છે કે આપણે કેટલા એક-બીજા પર આધારિત છીએ.

ભારત દાળનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક હોવા છતાં કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયાથી આયાત કરે છે, જે આપણી આત્મનિર્ભરતાની વાસ્તવિક સ્થિતિ દર્શાવે છે. I'm finalizing the structure and making sure everything flows well for the mobile format.**Parag Ratanpara**

**English Title:** *One Ship, One Strait, One Sneeze*
**Gujarati Title:** *એક જહાજ, એક સામુદ્રધુની, એક છીંક*

---

દુનિયા હવે એટલી "ગ્લોબલ" થઈ ગઈ છે કે અમદાવાદના વેપારીને છીંક આવે તો શાંઘાઈમાં કોઈને શરદી થાય, અને સુએઝ કેનાલમાં એક જહાજ ત્રાંસું પડે તો સુરતના હીરા ઘસનાર કારીગરની રોટલી પાતળી થઈ જાય. આ છે આપણી "આત્મનિર્ભર" દુનિયાની હાલત — જેમાં આત્મા તો છે, પણ નિર્ભરતા હજી પણ વિદેશથી આયાત થાય છે.

૨૦૨૧ની વાત છે. "એવર ગિવન" નામનું એક જહાજ સુએઝ કેનાલમાં ફસાયું. માત્ર છ દિવસ. અને દુનિયાનો વેપાર રોજના ૧૦ બિલિયન ડોલરના હિસાબે અટકી ગયો. ગુજરાતી ગૃહિણી જે રોજ બોલે છે, "મારે કંઈ નથી જોઈતું, બસ ઘરમાં છું" — એ જ ગૃહિણીના રસોડામાં ચાઇનીઝ વેજિટેબલ કટર છે, કોરિયન ફ્રીજ છે, જર્મન મિક્સર છે, જાપાનીઝ સ્ટવ છે. પણ આત્મનિર્ભર છીએ આપણે. એકદમ.

આપણે "મેક ઇન ઇન્ડિયા"ની ટોપી પહેરીને ચાઇનીઝ મોબાઇલમાં, ચાઇનીઝ ચાર્જરથી ચાર્જ કરીને, ચાઇનીઝ સ્પીકરમાં દેશભક્તિના ગીતો વગાડીએ છીએ. અને જ્યારે સરહદ પર ઝઘડો થાય ત્યારે WhatsApp પર "ચાઇનીઝ માલનો બહિષ્કાર"નો સંદેશ ફોરવર્ડ કરીએ — એ જ ચાઇનીઝ ફોન પરથી. આ છે આપણો રાષ્ટ્રવાદ: બેટરી પૂરી થાય ત્યાં સુધી.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની. નામ સાંભળ્યું છે? કદાચ નહીં. પણ દુનિયાનું ૨૦% ક્રૂડ ઓઇલ ત્યાંથી પસાર થાય છે. એક દિવસ ઇરાન ગુસ્સે થાય, બે મિસાઇલ ફેંકે, અને બીજા દિવસે અમદાવાદના પેટ્રોલ પંપ પર સ્કૂટરવાળા કાકા "આ સરકાર નકામી છે" એમ ગાળ આપતા હોય. કાકાને ખબર નથી હોર્મુઝ ક્યાં છે. ઓઇલ ક્યાંથી આવે છે એ પણ ખબર નથી. પણ સરકારને ગાળ આપવાનો અધિકાર બંધારણીય છે, એ બરાબર યાદ છે.

તાઇવાન — એક નાનો ટાપુ. ત્યાં બને છે દુનિયાના ૯૨% અત્યાધુનિક ચિપ્સ. તમારો iPhone, તમારી કાર, તમારું AC, તમારું વોશિંગ મશીન — બધામાં તાઇવાનની ચિપ. ચીન કહે છે "તાઇવાન મારું છે." અમેરિકા કહે છે "ના, મારું છે." અને આપણે? આપણે Netflix પર "Squid Game" જોઈએ છીએ — એ જ ચિપવાળા TV પર. જે દિવસે તાઇવાનની ઉપર બોમ્બ પડશે, એ દિવસે તમારા છોકરાનો PlayStation બે વર્ષ માટે મુલતવી. અને તમે કહેશો, "આ બધી રાજનીતિ સમજાતી નથી, ભાઈ."

સુરત જુઓ. દુનિયાના ૯૦% હીરા સુરતમાં ઘસાય છે. પણ કાચા હીરા આવે છે રશિયા, બોત્સ્વાના, કેનેડાથી. પુતિન ગુસ્સે થાય, યુક્રેન પર ચડાઈ કરે, પશ્ચિમ રશિયન હીરા પર પ્રતિબંધ મૂકે — અને વરાછા રોડ પર પચાસ હજાર કારીગરો ઘરે બેસી જાય. છોકરાઓની સ્કૂલ ફી અટકે, દિકરીઓના લગ્ન મુલતવી રહે. પણ સોશિયલ મીડિયા પર આપણે "પુતિન જબરદસ્ત નેતા છે"ની પોસ્ટ લાઈક કરીએ. વાહ, શી સમજદારી!

કોવિડ યાદ છે? એક ચામાચીડિયું ખાવાથી — કે લેબમાંથી નીકળ્યું, જે માનો તે — આખી દુનિયા બંધ થઈ ગઈ. માસ્ક નહોતા, ઓક્સિજન નહોતો, વેન્ટિલેટર નહોતા. કેમ? કારણ કે બધું "જસ્ટ-ઇન-ટાઇમ" મંગાવવામાં આવતું. કોઈ સ્ટોક રાખતું જ નહીં. અર્થશાસ્ત્રીઓએ કહેલું, "ઇન્વેન્ટરી રાખવી મૂર્ખામી છે." પછી જરૂર પડી ત્યારે ૩૦૦ રૂપિયાનું ઓક્સિમીટર ૩,૦૦૦ માં વેચાતું હતું. અને જે ભાઈ ગયા વર્ષે "મેડિકલ સ્ટોકપાઇલ" પર મજાક કરતો હતો, એ જ ભાઈ આજે ઘરમાં ઓક્સિજન કોન્સન્ટ્રેટર સંતાડીને રાખે છે.

સત્ય આ છે: આપણી અર્થવ્યવસ્થા એક પાતળા કાચના વાસણ જેવી છે. ઉપરથી ચળકે છે, અંદર ખાલી છે, એક ઠોકરમાં ફૂટે તેવી છે. એક જહાજ ફસાય, એક વાયરસ ફેલાય, એક યુદ્ધ થાય, એક નેતા સવારે ખોટા પડખે ઊઠે — અને આપણા રોજિંદા જીવનમાં ભૂકંપ.

છતાં આપણે માનીએ છીએ કે "આપણે સ્વતંત્ર છીએ." સવારે ઊઠીને બ્રાઝિલની કોફી પીએ છીએ, સ્વિસ ઘડિયાળમાં સમય જોઈએ છીએ, કોરિયન સ્માર્ટફોનમાં સ્ક્રોલ કરીએ છીએ, જર્મન કારમાં ઓફિસ જઈએ છીએ, અને દુબઈની ખજૂર ખાઈને "આત્મનિર્ભર ભારત"ની પોસ્ટ શેર કરીએ છીએ. ગજબ માણસ છીએ આપણે — દંભમાં પણ ઇમ્પોર્ટેડ.

સ્વતંત્રતા? એ ભ્રમ છે, ભાઈ. આપણે બધા એક ગ્લોબલ સાંકળમાં બંધાયેલા છીએ. ફરક માત્ર એટલો કે સાંકળનો રંગ સોનેરી છે, એટલે આપણને એ ઘરેણું લાગે છે.

---

**Real but Weird Facts:**

- સુએઝ કેનાલમાં "એવર ગિવન" જહાજ માત્ર ૬ દિવસ ફસાયું, પણ એણે દુનિયાનો ૧૨% વેપાર અટકાવ્યો — ૪૦૦ જહાજો લાઇનમાં ઊભા રહી ગયા, $૬૦ બિલિયનનું નુકસાન થયું. એક જહાજ. છ દિવસ. ૬૦ બિલિયન.

- તાઇવાનની એક જ કંપની TSMC દુનિયાના ૫૪% સેમિકન્ડક્ટર બનાવે છે. એક ભૂકંપ, એક યુદ્ધ — અને તમારો iPhone, તમારી કાર, તમારું AC બે વર્ષ સુધી અટકી શકે છે.

- ભારત દુનિયામાં સૌથી મોટું દાળ ઉગાડનાર દેશ છે, છતાં દર વર્ષે કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયાથી દાળ આયાત કરે છે. આત્મનિર્ભરતાનો ગુજરાતી અર્થ: પોતાનું જ ઉગાવો, અને બીજા પાસેથી પણ મંગાવો — બંને બાજુ સલામત.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#SupplyChain #GlobalEconomy #Geopolitics #FragileWorld #સપ્લાયચેઈન #વૈશ્વિકઅર્થતંત્ર #આત્મનિર્ભરભારત #સામાજિકવિવેચન