આ ટેગ સાથે 40 લેખ
વરસાદ પછી નદીમાં વહેણ ચાલુ થયું એટલે સવિતાબા રોજ સવારે નદીએ નહાવા જતા અને લાલા (કૃષ્ણની મૂર્તિ) માટે જળ ભરી લાવતા. એક દિવસ તેમને રસ્તા પરથી એક અછોડો (સોનાનું ઘરેણું) મળ્યો.
પ્રેમની એક અજાયબ કથા એ સમયની વાત છે જ્યારે પ્રેમ અને વેદનાના સૂક્ષ્મ તંતુઓ હવામાં તરતા હતા, જાણે કોઈ પ્રાચીન જાદુગરે તેમને વણી લીધા હોય.
# અક્ષરધામનાં રહસ્યો: એક આધ્યાત્મિક અન્વેષણ *લેખક: પરાગ રતનપરા* ## પ્રથમ ખંડ: અક્ષરધામની ઉત્પત્તિ અને સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયમાં તેનું અનોખું સ્થાન તે સાંજે આકાશ રંગોના એક અદ્ભુત ભંડાર જેવું લાગતું હતું, જ્યારે સહજાનંદ સ્વામી[^1] તેમના…
# "Robot Ka Zamana: America Aur China Ki Robot Kahani" # "યંત્રમાનવનો યુગ: અમેરિકા અને ચીનની રોબોટિક કથા" *લેખક: પરાગ રતનપરા* આજકાલ દુનિયામાં એક નવો ટ્રેન્ડ ચાલુ થયો છે - રોબોટનો!
*સ્ટુપિડ* સવાલોના *સ્માર્ટ* જવાબ ! હાસ્ય સાહિત્યમાં ‘વર્ડ-પ્લે’ નામનો એક પ્રકાર હોય છે. આમાં સાવ મામૂલી લાગતા એકાદ બે શબ્દમાં જ હાસ્યની બત્તી ચમકી ઊઠે છે ! જુઓ અહીં બત્તીઓ થાય છે કે કેમ… *** એક કેળાના છૂટાછેડા થઈ ગયા. પછી તે શું થઈ ગયું ?
## 1. **ખોટો દાવો: જાતિ પ્રથા બ્રિટિશરો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી** જાતિ પ્રથા બ્રિટિશ શાસન પહેલાં લાંબા સમયથી અસ્તિત્વમાં હતી, નિકોલસ ડર્ક્સ નોંધે છે કે "વસાહતી શાસને જાતિ સંબંધને કડકપણે લાગુ કર્યું," પરંતુ સિસ્ટમ પોતે વસાહતીવાદ…
## પ્રથમ પગલું: ધરતીની ધબકાર મારા ગામના વડીલો કહેતા હતા કે માણસના પગ અને ધરતી વચ્ચે એક અદ્રશ્ય સંવાદ ચાલે છે. પણ જાપાનના શિનશુ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ આ વાતને વિજ્ઞાનનો જામો પહેરાવ્યો છે.
**ભૂત-પ્રેત-ડાકણ-પિશાચ: ભારતીય રહસ્યવાદની અંતર્ધારા** *લેખક: પરાગ રતનપરા* અંધકારની પેલે પાર, જ્યાં સ્મૃતિઓ અને સ્વપ્નો એકબીજામાં ઓગળી જાય છે, ત્યાં વસે છે આપણા ભૂત-પ્રેત, હા, તે જ પ્રાચીન છાયાઓ જે યુગોયુગોથી માનવ ચેતનાના અંતરતમ ખૂણામાં વાસ…
**લેખક: પરાગ રતનપારા** ## પ્રથમ અધ્યાય: અદ્રશ્ય પુસ્તકાલયનો સંદર્ભ લંડનના ભૂલાઈ ગયેલા એક ભોંયરામાં, જ્યાં ૧૮૩૭માં છેલ્લે કોઈ માણસનું પગલું પડ્યું હતું, મને એક અજાયબ હસ્તપ્રત મળી¹.
## - પરાગ રતનપરા અંધારું... શું અંધારું? ના ના, એ તો પ્રકાશનું બીજું નામ છે જ્યાં ઘુવડ રાજ કરે છે... ક્લિક... એક પાંખડી ખરી... મૌન... પણ કોણ કહે છે મૌન? અવાજ છે એ તો, બસ આપણા કાન સાંભળી નથી શકતા...
## પ્રસ્તાવના: વાસ્તવિકતાની સાચી ચલણ જ્યારે તમે ભૌતિક નિયમોની ઊંડાઈમાં ઉતરો છો, ત્યારે એક વિચલિત કરનારી વાસ્તવિકતા સામે આવે છે: **બ્રહ્માંડ એવી રચનાઓ તરફ પક્ષપાતી છે જે માહિતીના ખર્ચને ન્યૂનતમ કરે છે.** ઊર્જા ખર્ચ નહીં. સમય ખર્ચ નહીં.
**- પરાગ રતનપરા** --- "અરે ભાઈ, આપણે ચીન ને પછાડી દેશું! બસ થોડા વર્ષો ની વાત છે!" ૧૯૯૧ માં જ્યારે ભારતે લાઈસન્સ રાજ ને ફગાવીને "ઓપન ઈકોનોમી" ના દરવાજા ખોલ્યા, ત્યારે આવા સ્લોગન ગામેગામ સંભળાતા હતા.
**— પરાગ રતનપરા** --- એક સમય હતો — અને કદાચ એ સમય ક્યારેય ખરેખર ગયો નથી, માત્ર આપણે જ એને ભૂલી ગયા છીએ — જ્યારે માણસ પોતાના પગલાં ગણતો. દરેક ડગલું એક નિર્ણય હતું.
**— પરાગ રતનપરા** ૧૯૮૫. બંને દેશોની તિજોરીમાં લગભગ સરખા રૂપિયા. બંનેની વસ્તી અબજની આસપાસ. બંનેને અંગ્રેજોએ નહીં તો કોઈકે તો લૂંટ્યા જ હતા. બંનેને ભૂખમરો, બંનેને ગરીબી, બંનેને "વિકાસશીલ" નામનું સુંદર વિશેષણ. ચાર દાયકા પછી?
ગો: એક રમત જે જીવન શીખવે છે લેખક: પરાગ રતનપરા જ્યારથી હું ચીન પાછો આવ્યો છું, ત્યારથી રોજ ગો રમું છું. અને મને લાગે છે કે આ દુનિયાની સૌથી સારી મગજની કસરત છે. માણસને આખું ચિત્ર જોતાં શીખવે એવી બીજી કોઈ રમત મેં જોઈ નથી. ગો શું છે?
# હોર્મુઝની બહારનો દરવાજો: ઈરાનનો બે અબજ ડૉલરનો જુગાર **— પરાગ રતનપરા** --- દુનિયામાં કેટલીક વસ્તુઓ એવી હોય છે જે તમે ત્યારે જ બનાવો છો જ્યારે તમને ખબર હોય કે એક દિવસ આફત આવવાની છે. ઈરાને બે અબજ ડૉલર ખર્ચીને એક દરવાજો બનાવ્યો.
# અમેરિકાનું આકર્ષણ ઝાંખું પડી રહ્યું છે **— પરાગ રતનપરા** દાયકાઓ સુધી ચીને પોતાના લોકોને એક જ વાત ઘૂંટી-ઘૂંટીને કહી હતી: અમેરિકા એક અરાજક અને જોખમી દેશ છે. પણ પ્રચાર એક વાત છે, અને માણસની મહત્વાકાંક્ષા બીજી વાત.
# રણમાંથી નંદનવન: ચીનનું ચમત્કાર અને ભારતની નિદ્રા **— પરાગ રતનપરા** --- રણ એટલે શું? રણ એટલે મૃત્યુ. રેતીનો અનંત વિસ્તાર, જ્યાં પવન ફૂંકાય તો હાડકાં ધ્રૂજે, સૂર્ય તપે તો આત્મા બળે. રણ એ પૃથ્વીનો એ ચહેરો છે જેણે હસવાનું ભૂલી ગયું છે.
ચંદ્રકાંત બક્ષીની શૈલીમાં નિબંધ — અમેરિકાની રેલવે, ચીનની ગતિ, અને લોબીઓની રાજનીતિ **— પરાગ રતનપરા** --- અમેરિકા. દુનિયાનો સૌથી ધનિક દેશ. ચંદ્ર પર માણસ મોકલ્યો. પરમાણુ બોમ્બ બનાવ્યો. ઇન્ટરનેટ આપ્યું. સિલિકોન વેલીએ દુનિયા બદલી નાખી.
# સંશોધન: જે દેશ ખર્ચે છે, તે જીતે છે **— પરાગ રતનપરા** ચીનની એક કંપની છે: BYD. Build Your Dreams. ૧૯૯૫માં શરૂ થઈ. બેટરી બનાવતી હતી. આજે દુનિયાની સૌથી મોટી electric vehicle કંપની છે. Tesla કરતાં આગળ. ૨૦૨૫ના પહેલા નવ મહિનામાં એણે ૩૨.
બક્સીની શૈલીમાં FAQ લખું છું — ટૂંકા, તીખા, બેધડક વાક્યો. ઇતિહાસ, અર્થશાસ્ત્ર અને રાજકારણ એકસાથે ભેળવીને, વચ્ચે વચ્ચે અંગ્રેજી શબ્દો ફેંકીને. બક્સીની સ્ટાઇલ એટલે — "સત્ય કડવું હોય, પણ મીઠું કરીને પીરસવાનું નહીં.
# મુક્ત બજાર અને ઘડાયેલું બજાર: ચીન અને ભારતની વાત *— પરાગ રતનપરા* --- અર્થશાસ્ત્ર એક વિચિત્ર વસ્તુ છે. એમાં ગણિત ઓછું અને માણસ વધારે છે.
**Gujarati Title:** ગરીબ આપણને કેમ મારી નથી નાખતા? --- ભાઈઓ અને બહેનો, એક પ્રશ્ન છે. થોડો અસભ્ય છે, પણ પૂછવો જ રહ્યો — આ દેશના કરોડો ગરીબો આપણને, એટલે કે "આપણે જે ઓફિસ જઈને AC માં બેસીને Zomato પર બિરયાની મંગાવનારા છીએ", એમને એક રાત આવીને…
**English Title:** *The Sky Belongs to China, We Are Still Looking Up* **Gujarati Title:** *આકાશ ચીનનું છે, આપણે હજી ઉપર જોઈએ છીએ* --- ભારતમાં એક રિવાજ છે — જે વસ્તુ આપણે બનાવી નથી શકતા, એના પર આપણે ગર્વથી ટેક્સ લગાવીએ છીએ.
**English Title:** *The Cardamom Game: When Simulation Becomes Sweeter Than Life* **Gujarati Title:** *એલચીની રમત: જ્યારે રમત જિંદગી કરતાં વધારે મીઠી લાગે* --- એક જમાનામાં ક્યાંક એક રમત રમાતી હતી.
**English Title:** *The Chessboard Life: When the Game Feels Bigger Than Living* **Gujarati Title:** *શતરંજની જિંદગી: જ્યારે રમત જિંદગી કરતાં મોટી લાગે* --- લખનૌની એક જૂની વાર્તા છે. બે નવાબો શતરંજ રમવા બેઠા. સવારથી સાંજ, સાંજથી રાત.
**Gujarati Title:** *ફેક્ટરી બંધ નથી થઈ — આપણી કલ્પના બંધ થઈ છે* --- આજકાલ એક નવો ફેશન ચાલ્યો છે — "Make in India" નહીં, "Think in India, Code in India, Tweet in India.
**Gujarati Title:** *જ્યારે ડ્રેગન ખાવાનું ઓછું કરે: ચીનની થાળીમાં થતી ખામોશ ક્રાંતિ* --- એક જમાનો હતો જ્યારે ગુજરાતી માણસ માનતો કે દુનિયા ગોળ છે અને એના કેન્દ્રમાં એની પોતાની થાળી છે.
ની ટોપી પહેરીને, ચાઈનીઝ મોબાઈલમાં, ચાઈનીઝ ચાર્જરથી ચાર્જ કરીને, ચાઈનીઝ સ્પીકરમાં દેશભક્તિના ગીતો વગાડીએ છીએ. અને જ્યારે ચીન સાથે સરહદ પર ઝઘડો થાય ત્યારે WhatsApp પર "ચાઈનીઝ માલનો બહિષ્કાર" નો સંદેશ ફેલાવીએ છીએ.
ઈજિપ્તીયોએ પણ જિગરને જીવનનું મૂળ માનીને તેને અલગ જાર માં સાચવતા હતા, હૃદયને ગૌણ ગણીને. પણ દરેક ચમત્કારની સીમા હોય છે. એક પંદર વર્ષની છોકરી છે.
માઇક્રોબાયોલોજીના પ્રોફેસર પર મનોજ ખંડેરિયાની શૈલીમાં લખવાનો પ્રયાસ — ગૂઢ, સંકેતભર્યો, બહુસ્તરીય: **સૂક્ષ્મલોકના આચાર્ય** કાચની પેલે પાર બ્રહ્માંડ એક અદૃશ્ય, આંખ મીંચીને જોયું — ત્યાં તરતું સત્ય.
**English Title:** *The Tragic Comedy of a Bluetooth Earbud* **Gujarati Title:** *એક બ્લૂટૂથ ઇયરબડની કરુણ કોમેડી* --- ભારતમાં આપણે ચંદ્ર પર પહોંચી ગયા. મંગળ પર ઓર્બિટર ગોઠવી દીધું. ડિજિટલ પેમેન્ટમાં દુનિયાને UPI શીખવાડ્યું.
# બંધ દરવાજાની ફરિયાદ, ખુલ્લા દરવાજાની અપેક્ષા *(The Art of Closing Doors and Demanding Open Ones)* **— પરાગ રતનપરા** દરવાજો બંધ કરવો એ આપણો રાષ્ટ્રીય શોખ છે.
# Skin in the Game: સંત બનવાનો ખર્ચ કોણ ભોગવશે? **પરાગ રતનપરા** આપણે ત્યાં સંત બનવું બહુ સહેલું છે. સફેદ કપડાં, કપાળે ચાંદલો, અવાજમાં થોડી મધુરતા, અને દર પાંચ વાક્યે "બધું ઈશ્વર ઈચ્છા" બોલતાં આવડે એટલે કામ પૂરું.
**All Wrapper, No Sweet** **રેપર આપણું, મીઠાઈ પારકી** પરાગ રતનપરા ગુજરાતી લગ્નમાં ચાંદલાની ભેટ કરતાં વધારે ચર્ચા એના રેપિંગની થાય.
**Wanted: A Mayor Who Thinks Like a Venture Capitalist** **જોઈએ છે: ધંધાદારી દિમાગવાળો મેયર!** પરાગ રતનપરા ચીનનું નામ પડે એટલે આપણો સરેરાશ ભારતીય બે કામ એકસાથે કરે છે. પહેલું, મોઢું બગાડીને કહે છે, "ચાઈનીઝ માલ? એ તો ટકે જ નહીં!
**Made in India, Thanda by China** **મેડ ઇન ઇન્ડિયા, ઠંડક ઇમ્પોર્ટેડ** પરાગ રતનપરા ગયા ઉનાળે અમારી સોસાયટીના રમણીકભાઈએ નવું એસી લીધું. બોક્સ ખોલતા પહેલાં એમણે આખી સોસાયટીને એક જ વાક્ય સંભળાવ્યું: "જુઓ, મેડ ઇન ઇન્ડિયા છે.
**The Ant Stored Oil, The Grasshopper Cut Ribbons** **કીડીએ તેલ ભર્યું, તીતીઘોડાએ રિબન કાપી** પરાગ રતનપરા દરેક ગુજરાતી ઘરમાં એક અદ્ભુત સંસ્થા હોય છે. એનું નામ છે મમ્મીની ભરણી.
**WeChat Envy: Why India Has a Thousand Apps but No Single Window** **વીચેટની ઈર્ષ્યા: હજાર એપ, પણ એકેય બારી ખુલ્લી નહીં** ✍️ પરાગ રતનપરા દિવાળી પહેલાંની એક સાંજ. ચાની લારી પર એક ભાઈ મોબાઈલમાં રીલ જોતાં જોતાં ઉછળી પડે છે, "જુઓ જુઓ!
**Rewire Your Brain in Five Hours (Terms & Conditions Apply)** **પાંચ કલાકમાં મગજનું રીવાયરિંગ (શરતો લાગુ)** પરાગ રતનપરા આપણા દેશમાં બે વસ્તુ સૌથી ઝડપથી બને છે: મેગી અને મોટિવેશનલ ગુરુ. બંનેનો દાવો એક જ: "બસ બે મિનિટ.