કાળું નાણું, ધોળો આરસ — ભારતની વિચિત્ર સંપત્તિ યાત્રા

**Gujarati Title:** *કાળું નાણું, ધોળો આરસ — ભારતની વિચિત્ર સંપત્તિ યાત્રા*

---

આવનારા પાંચ-સાત વર્ષમાં ભારતમાં એક એવી "વેલ્થ ટ્રાન્સફર" થવાની છે જે ઇતિહાસના પુસ્તકોમાં તો નહીં લખાય, પણ દરેક ગામના ચોકમાં ઉભા થનારા નવા આરસપહાણના થાંભલાઓમાં લખાઈ જશે. અંદાજ છે કે આશરે પચાસ ટકા સંપત્તિ ચેરિટીમાં જશે — એટલે કે મંદિર બાંધવામાં. બાકીની પચાસ ટકા? એ વિશે પૂછશો નહીં, કારણ કે એ તો દીકરાની વહુના દાગીના અને દીકરીના લગ્નના મંડપમાં ક્યારની ય ગાયબ થઈ ગઈ છે.

આપણા દેશની ખૂબી જ આ છે. અહીં માણસ આખી જિંદગી ટેક્સ બચાવવા માટે CA ને એટલા પૈસા આપે છે જેટલા ટેક્સ ભરવામાં લાગવાના હતા. પછી એ બચાવેલા પૈસા જમીનમાં દાટે છે — શાબ્દિક અર્થમાં. પ્લોટ ખરીદે, ફાર્મહાઉસ બનાવે, બીજો પ્લોટ ખરીદે. અને જ્યારે ઉંમર સાઠ વટાવે અને ડોક્ટર "બ્લડ પ્રેશર" શબ્દ બોલે, ત્યારે અચાનક ભગવાન યાદ આવે છે. "બેટા, હવે કંઈક પુણ્યનું કામ કરવું છે." પુણ્યનું કામ એટલે? મંદિર. શાળા નહીં, હોસ્પિટલ નહીં, અનાથાશ્રમ પણ નહીં — મંદિર. કારણ કે મંદિરમાં નામ લખાય છે, આરસપહાણ પર. અને શાળામાં? શાળામાં તો છોકરાઓ બેન્ચ પર નામ કોતરે છે, એમાં શું મજા?

આપણા ગુજરાતી ભાઈને જો પૂછો, "ભાઈ, એક કરોડ રૂપિયા છે, ક્યાં વાપરશો?" તો જવાબ તૈયાર છે — "મંદિરમાં દાન કરીશ, ભગવાન રાજી થશે." ભગવાન રાજી થાય કે ન થાય, પણ ગામના સરપંચ ચોક્કસ રાજી થશે, કારણ કે હવે મંદિરની બાજુમાં તેમનું પણ નામ આવશે. ઈન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ પણ રાજી, કારણ કે 80G ની રસીદ મળી ગઈ. અને પેલો ગામનો છોકરો જે સરકારી શાળામાં ફાટેલા જૂતા પહેરીને જાય છે? એ તો રાજી જ છે — એને ખબર જ નથી કે રાજી ન થવાનો ઓપ્શન પણ હતો.

વિરોધાભાસ જુઓ. આપણે કહીએ છીએ "ભારત વિશ્વગુરુ બનશે." બનશે, જરૂર બનશે — પણ કયા વિષયમાં? મંદિર બાંધકામમાં તો ચોક્કસ. દર ત્રીજા ગામમાં એક નવું મંદિર, દર પાંચમા ગામમાં એક જૂના મંદિરનું "જીર્ણોદ્ધાર." પણ સરકારી હોસ્પિટલમાં હજી એક જ સ્ટ્રેચર પર બે દર્દી. શાળામાં શિક્ષક નથી, પણ ગામના ગોખલા-દેવતાનું મંદિર AC વાળું થઈ ગયું. ભગવાનને ગરમી લાગે છે, બાળકોને નહીં — આ આપણી પ્રાથમિકતા છે.

થર્ડ ઓર્ડર ઇફેક્ટ શું થશે? પહેલો ઓર્ડર: મંદિર બંધાશે. બીજો ઓર્ડર: પૂજારીઓની માંગ વધશે, પૂજારી-તાલીમ સંસ્થાઓ ખૂલશે, કદાચ "Pandit Tech" નામની એપ પણ આવશે — હોમ ડિલિવરી પૂજા. ત્રીજો ઓર્ડર? ત્રીજો ઓર્ડર એ છે જે કોઈ બોલતું નથી. એ છે — એક આખી પેઢી જે હોસ્પિટલના અભાવે માતાને ગુમાવશે, શાળાના અભાવે પોતાનું ભવિષ્ય ગુમાવશે, અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અભાવે પોતાનો સમય ગુમાવશે — પણ એ જ પેઢી મંદિરમાં લાઇન લગાવીને ઊભી રહેશે, એ માગવા જે ખરેખર સરકારે આપવાનું હતું. ભગવાન પાસે નોકરી માગશે, ભગવાન પાસે આરોગ્ય માગશે, ભગવાન પાસે ન્યાય માગશે. અને ભગવાન? ભગવાન તો બિચારા આરસપહાણમાં બંધ છે, એમને પણ બહાર નીકળવું હશે.

સૌથી મોટી વ્યંગાત્મક વાત એ છે કે જે માણસે આખી જિંદગી "Less Government, More Governance" નું સૂત્ર ગાયું, એ જ માણસ અંત સમયે પોતાની તિજોરી સરકારને નહીં, પણ ટ્રસ્ટને સોંપે છે. ટ્રસ્ટ એટલે? ટ્રસ્ટ એટલે એવી સંસ્થા જેમાં માણસ પોતે જ ચેરમેન, પત્ની વાઇસ-ચેરમેન, દીકરો ટ્રેઝરર. અને બોર્ડ મીટિંગ? ડાઇનિંગ ટેબલ પર. દાનનો અર્થ બદલાઈ ગયો છે — હવે દાન એટલે "પોતાના પૈસા પોતાના કુટુંબના નામે પોતાના કંટ્રોલમાં રાખવાની કાનૂની રીત."

આપણે ગર્વ લઈએ છીએ કે "ભારતીય સંસ્કૃતિ દાન-પુણ્યની સંસ્કૃતિ છે." સાચી વાત. પણ દાન અને કરચોરી વચ્ચેની રેખા એટલી પાતળી થઈ ગઈ છે કે હવે CA પણ ગૂંચવાઈ જાય છે. અને જ્યારે કોઈ યુવાન કહે છે કે "ભાઈ, મંદિરને બદલે હોસ્પિટલ બનાવો," ત્યારે એને "નાસ્તિક," "વિદેશી માનસિકતાવાળો," અને "સંસ્કૃતિવિરોધી" ના લેબલ ચોંટાડી દેવામાં આવે છે. કારણ કે પ્રશ્ન પૂછવો એ આપણી સંસ્કૃતિમાં નથી — પ્રશ્ન પૂછનારને ચૂપ કરવો એ આપણી સંસ્કૃતિમાં છે.

---

### 🔍 Real but Weird Facts

- ભારતના મોટા મંદિરોમાં દર વર્ષે જે સોનું દાનમાં આવે છે, એ આખા દેશના ઘણા રાજ્યોના વાર્ષિક આરોગ્ય બજેટ કરતાં વધારે હોય છે — અને એ સોનું મોટેભાગે તિજોરીમાં જ રહે છે, ફરતું નથી.
- ભારતમાં ધાર્મિક ટ્રસ્ટોને મળતી મોટાભાગની આવક ઇન્કમ ટેક્સમાંથી મુક્ત છે, જ્યારે એક નાનો દુકાનદાર GST ની દરેક રસીદ માટે ચિંતામાં રહે છે.
- વિશ્વમાં સૌથી વધુ "ગોલ્ડ રિઝર્વ" સરકારો પાસે હોય છે, પણ ભારતમાં સૌથી વધુ સોનું ઘરના કબાટ અને મંદિરના ભંડારમાં છે — એક અંદાજ મુજબ ૨૫,૦૦૦ ટનથી પણ વધુ.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#WealthTransfer #IndianSociety #BlackMoney #SocialSatire #ભારતીયસમાજ #કાળુંનાણું #વ્યંગ #સામાજિકચિંતન