સ્વચ્છ હવા ની શોધમાં: મારું PM2.5 સાથેનું પ્રેમયુદ્ધ

સ્વચ્છ હવા ની શોધમાં: મારું PM2.5 સાથેનું પ્રેમયુદ્ધ
- ચેતના મેરુ

પ્રિય ડાયરી,

આજે સવારે મારી બાલ્કનીમાં ઊભી હતી, ચાનો કપ હાથમાં હતો, અને સામે ધુમ્મસ... ના, માફ કરજો, એ વાયુ પ્રદૂષણનો ધુમાડો હતો. મારા હાથમાંના ફોનમાં AQI એપ કહે છે 171, અને મારું દિલ કહે છે "અરે બાપરે!"

***

આજકાલ મારો દિવસ શરૂ થાય છે મારા Air Quality Monitor ને જોઈને. જાણે કે આ કોઈ અંક નહીં, પણ આજના દિવસનું भाग्य बताने वाला કોઈ ટેરો કાર્ડ હોય! 150+ આવે એટલે સમજી જાઉં કે આજે ઘરની બહાર નીકળવાનું નથી. મારી માં કહે છે કે અમારા વખતમાં આવું નહોતું, પણ હવે તો...

અને હા, તમને ખબર છે? WHO કહે છે કે PM2.5નું લેવલ 5 μg/m3 થી વધારે ના હોવું જોઈએ. મેં આ વાત મારા પપ્પાને કહી તો એમણે કહ્યું, "बेटा, ये WHO वाले AC वाले कमरे में बैठकर रिपोर्ट लिखते हैं!" પણ સત્ય તો એ છે કે આપણા દેશમાં 16 લાખ લોકો દર વર્ષે આ પ્રદૂષણનો ભોગ બને છે.

***

મારા ઘરમાં હવે એક નવો સભ્ય આવ્યો છે - Air Purifier! ₹50,000નો. મમ્મી કહે છે આટલા પૈસામાં તો એક સોનાની ચેઈન આવી જાત. પણ હું કહું છું, "મમ્મી, સોનાની ચેઈન પહેરીને શું કરીશ જો श्वास જ ના લઈ શકતી હોઉં તો?"

અને મારા રૂમમાં? ત્યાં તો જાણે મिनी જંગલ બનાવી દીધું છે! Snake Plant, Money Plant, અને Aloe Vera - મારા નવા રૂમમેટ્સ! પપ્પા મજાક કરે છે, "तेरे कमरे में तो Jungle Book शूट कर सकते हैं!"

***

કાલે મારી બેસ્ટ ફ્રેન્ડ રીમાનો ફોન આવ્યો. કહે, "यार, तेरे पास कौन सा N95 mask है? मुझे भी चाहिए!" મેં કહ્યું, "અરે, માસ્ક તો જરૂરી છે, પણ તું પહેરે છે ક્યાં? હમણાં જ તારી Instagram स्टोरी देखी, પાર્ટીમાં માસ્ક વગર!" એ કહે, "अरे यार, photos में मास्क नहीं चलता!"

***

આજકાલ મારી दिनचर्या કુछ ऐसी है:
- સવારે AQI ચેક કરું
- Air Purifier ઓન કરું
- Plants ને પાણી આપું
- N95 માસ્ક ચેક કરું
- બહાર જતા પહેલા 10 વાર વિચારું

મારી નાની બહેન પૂછે છે, "दीदी, हवा इतनी खराब क्यों हो गई?" મારી પાસે કોઈ જવાબ નથી. ફક્ત એટલું કહી શકું છું કે આપણે જ આપણી હવાને આટલી બીમાર કરી છે.

***

આજે રાત્રે મારી બાલ્કનીમાં ઊભી છું. દૂર દિવાળીના તહેવારમાં ફટાકડા ફૂટે છે. દરેક ધડાકા સાથે હું વિચારું છું - આ અવાજ નહીં, આપણા ફેફસાંનો આક્રોશ છે.

કદાચ એક દિવસ આપણે સમજીશું કે સ્વચ્છ હવા એ કોઈ luxury નથી, અધિકાર છે. અને ત્યાં સુધી... મારે મારું N95 માસ્ક અને Air Purifier સાથેનું પ્રેમયુદ્ધ ચાલુ રાખવું પડશે.

તમારી,
चेतना

P.S.: આ ડાયરી લખતી વખતે મારો Air Quality Monitor લાલ થઈ ગયો. લગે છે આજે પણ ઘરની બહાર નીકળવાનું cancel!