૧૦/૧૦/૧૦ નો નિયમ

કોઈ પણ મુશ્કેલ નિર્ણય લેતી વખતે આપણું મગજ તાત્કાલિક ભાવનાઓમાં ફસાઈ જાય છે. ભય, ઉત્તેજના અથવા અહંકાર આપણી પાસેથી તાકીદની પ્રતિક્રિયા માગે છે. આ માનસિક અંધાધૂંધીમાંથી બહાર નીકળવાનો સૌથી સીધો રસ્તો સમયની ત્રણ અલગ બારીઓમાંથી જોવાનો છે. આ નિયમ સીધો સવાલ પૂછે છે: આજે તમે જે નિર્ણય લેશો તેની અસર હવે પછીની ૧૦ મિનિટમાં શું થશે? ૧૦ મહિના પછી શું થશે? અને ૧૦ વર્ષ પછી તેની શી કિંમત રહેશે? આ માનસિક સમયયાત્રા તમને વર્તમાનની અતિશયોક્તિમાંથી મુક્ત કરે છે.

આ વિચાર જાણીતા બિઝનેસ લેખિકા અને પત્રકાર સુઝી વેલ્ચે ઈ.સ. ૨૦૦૯માં આવેલા પોતાના પુસ્તક દ્વારા લોકપ્રિય બનાવ્યો. તેમણે જોયું કે માણસો ઘણીવાર ૧૦ મિનિટના તાત્કાલિક દબાણ હેઠળ એવા નિર્ણયો લઈ બેસે છે જે ૧૦ વર્ષ સુધી એમની જિંદગીને પાટા પરથી ઉતારી દે છે. ટૂંકા ગાળાની શરમ કે ક્ષણિક સુખ માણસની દીર્ઘદ્રષ્ટિને અંધ કરી નાખે છે. સમયના ત્રણ માપદંડો આપણને લાગણીશીલ આવેગથી અલગ કરીને વાસ્તવિકતા સાથે જોડે છે.

આ નિયમની ખરી કિંમત એ છે કે તે નાની ચિંતાઓને સાચી સાઈઝમાં લાવી દે છે. જે વાત આજે જીવલેણ લાગે છે, તે દસ મહિના પછી કદાચ એક હળવો ટુચકો બની ગઈ હોય છે. બીજી બાજુ, જે આળસ કે નબળાઈ આજે સાવ સામાન્ય લાગે છે, તેનું વ્યાજ દસ વર્ષ પછી આખી કારકિર્દીને ભરખી જાય છે. આપણે મોટાભાગે ટૂંકા ગાળાની પીડા ટાળવા માટે લાંબા ગાળાના ભવિષ્યનો સોદો કરી નાખીએ છીએ. આ સવાલ પૂછતાં જ પ્રાથમિકતાઓ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

બોલિવૂડમાં કોઈ નવી સ્ક્રિપ્ટ પસંદ કરતી વખતે એક નિર્માતા આ જ કસોટીમાંથી પસાર થાય છે. ધારો કે એક મોટો સ્ટાર કોઈ સડેલી, વાહિયાત વાર્તામાં કામ કરવા માટે કરોડો રૂપિયા માગે છે. જો નિર્માતા 'ના' પાડશે તો આગામી ૧૦ મિનિટ ભારે તણાવ અને અપમાનજનક ફોનકોલ્સમાં જશે. ૧૦ મહિના પછી ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ઊંધા માથે પટકાયેલી નહીં હોય, એટલે કે લાખોનું નુકસાન બચી ગયું હશે. અને ૧૦ વર્ષ પછી પ્રોડક્શન હાઉસની શાખ એક ગંભીર અને સક્ષમ બ્રાન્ડ તરીકે ટકી રહેશે. ટૂંકા ગાળાની અકળામણ ન સહી શકનારા લોકો લાંબા ગાળાના વિનાશને આમંત્રણ આપે છે.

જે નિર્ણય દસ વર્ષ પછી યાદ પણ નથી રહેવાનો, તેના માટે દસ મિનિટથી વધુ લોહી બાળવું એ મૂર્ખામી છે.