૩૭ ટકાનો નિયમ

જીવનમાં શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ ક્યારે પસંદ કરવો? ઉતાવળ કરો તો પસ્તાવો થાય, અને વધુ પડતી રાહ જુઓ તો ઉત્તમ તક હાથમાંથી સરકી જાય. ગણિતશાસ્ત્રમાં આ મથામણને ‘ઓપ્ટિમલ સ્ટોપિંગ પ્રોબ્લેમ’ કહે છે. તેનો સૌથી સીધો અને સચોટ ઉકેલ એટલે ૩૭ ટકાનો નિયમ. જ્યારે તમારી પાસે શ્રેણીબદ્ધ વિકલ્પો હોય અને એક વાર નકારી દીધેલા વિકલ્પ પર પાછા ફરવું અશક્ય હોય, ત્યારે કુલ સમય કે વિકલ્પોના પ્રથમ ૩૭ ટકા સુધી માત્ર નજર નાખો, કોઈ નિર્ણય ન લો. ત્યાર પછી જેવો કોઈ વિકલ્પ એ પહેલાં જોયેલા તમામે તમામ કરતાં સારો દેખાય, તરત જ તેને પકડી લો.

આ નિયમ ગણિતશાસ્ત્રના સંભાવના સિદ્ધાંતમાંથી ઊપજ્યો છે. તેને સામાન્ય રીતે ‘સેક્રેટરી પ્રોબ્લેમ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બ્રાયન ક્રિશ્ચિયન અને ટોમ ગ્રિફિથ્સે પોતાના પુસ્તક ‘એલ્ગોરિધમ્સ ટુ લિવ બાય’માં આ ગાણિતિક સૂત્રને સામાન્ય માણસના રોજિંદા જીવનના નિર્ણયો સાથે જોડીને લોકપ્રિય બનાવ્યું. ગણિત કહે છે કે શ્રેષ્ઠ પસંદગી કરવાની સંભાવના વધારવા માટે ૩૬.૮ ટકા (આશરે ૩૭ ટકા) ડેટા એકઠો કરવો એ જ સર્વોત્તમ મર્યાદા છે.

આ નિયમનું મહત્વ એ છે કે તે માણસને અનિર્ણાયકતાના રોગમાંથી મુક્ત કરે છે. માણસ હંમેશાં પરફેક્ટની શોધમાં ભટકે છે. હજી આગળ કંઈક વધુ સારું મળશે એવી લાલચમાં તે ઉત્તમ તકો ગુમાવી બેસે છે. ૩૭ ટકાનો નિયમ એક કડક સીમારેખા દોરી આપે છે: પહેલા તબક્કામાં ફક્ત બજારનો મિજાજ સમજો અને ધોરણ નક્કી કરો, બીજા તબક્કામાં કૂદી પડો. શોધવાનો સમય પૂરો થયો, હવે પસંદ કરવાનો સમય શરૂ થયો.

ધારો કે તમે ઉદયપુર કે મનાલી ફરવા ગયા છો અને સસ્તા તેમજ સુંદર હોટેલ રૂમની શોધમાં છો. તમારી પાસે કુલ દસ હોટેલ્સ તપાસવાનો સમય છે. આ નિયમ મુજબ, શરૂઆતની ત્રણ કે ચાર હોટેલ ફક્ત જુઓ, કોઈ બુકિંગ ન કરો. ત્યાં તમને ભાવ અને સગવડનું વાસ્તવિક માપ મળી જશે. હવે પાંચમી હોટેલથી શરૂ કરો; અગાઉની ચાર કરતાં જેવી સહેજ પણ વધુ સારી અને યોગ્ય હોટેલ મળે, તરત જ રૂમ રાખી લો. આખી બજાર ફરીને સાંજે થાકી-હારીને સૌથી ખરાબ રૂમમાં સૂવું નહીં પડે.

સંપૂર્ણ શ્રેષ્ઠની અનંત શોધ એ મૂર્ખતા છે. યોગ્ય સમયે રોકાઈ જતાં આવડવું એ જ ખરી બુદ્ધિપ્રતિભા છે.