થ્રી-ઓ મોડેલ

કોઈપણ મોટો નિર્ણય લેતી વખતે માણસ મોટા ભાગે ગૂંચવાઈ જાય છે. સમસ્યાનું કદ મોટું નથી હોતું, આપણી સ્પષ્ટતા ઓછી હોય છે. આ માનસિક ધૂંધળાપણું દૂર કરવા માટે મેનેજમેન્ટ વિચારધારામાં એક ચોક્કસ માળખું વપરાય છે, જેને 'થ્રી-ઓ મોડેલ' કહે છે. આ ત્રણ 'ઓ' એટલે: ઓબ્જેક્ટિવ (ધ્યેય), ઓબ્સ્ટેકલ (અડચણ) અને આઉટકમ (પરિણામ). આ શબ્દાવલી કયા પુસ્તકમાંથી સીધી ઊતરી આવી તે કરતાં તેની પાછળની વ્યવહારુ બુદ્ધિ વધુ મહત્ત્વની છે. ધ્યેય નક્કી કરો, રસ્તાના ખાડા ઓળખો અને છેલ્લે શું હાંસલ થશે તેનું ચોખ્ખું ચિત્ર દોરો.

આપણે ત્યાં મોટા ભાગના નિર્ણયો વચ્ચેની અડચણોને લીધે નહીં, પણ ધ્યેય અને પરિણામ વચ્ચેની ભેળસેળને લીધે ડૂબી જાય છે. લોકો શું મેળવવું છે તેની ચર્ચામાં મહિનાઓ બગાડે છે, પણ એ રસ્તે કયા પથ્થરો વાગશે તેની તૈયારી કરતા નથી. જ્યારે વાસ્તવિકતા સામે આવે છે ત્યારે હાથ-પગ ફૂલી જાય છે. થ્રી-ઓ મોડેલ લાગણીઓને બાજુ પર મૂકીને ઠંડા કલેજે વિશ્લેષણ કરવાનું શીખવે છે. આ કોઈ ફિલસૂફી નથી, આ કાગળ-પેન્સિલ લઈને હિસાબ માંડવાની ટેકનિક છે.

આપણા સમાજમાં દીકરા કે દીકરીના લગ્નની વાત આવે ત્યારે આ મોડેલનું સત્ય તરત પરખાય છે. ધારો કે જયંતીભાઈ પોતાની દીકરી માટે છોકરો શોધે છે. તેમનું સાચું ધ્યેય (ઓબ્જેક્ટિવ) છે કે દીકરી સુખી થાય, છોકરો સંસ્કારી અને પગભર હોય. પણ વચ્ચે નાત-જાતના વાડા, ખોટો આડંબર અને સંબંધીઓના અભિપ્રાયો જેવી અડચણો (ઓબ્સ્ટેકલ) આવીને ઊભી રહે છે. જયંતીભાઈ મૂળ ધ્યેય ભૂલીને આ અડચણોને જ ધર્મ માની બેસે છે. પરિણામે જે અંતિમ પરિણામ (આઉટકમ) મળે છે, તે પારિવારિક શાંતિને બદલે દેખાડો અને કકળાટ બનીને રહી જાય છે.

જીવનમાં જ્યારે પણ મોટી પસંદગી કરવાની આવે ત્યારે આ ત્રણ સવાલોને ક્રમબદ્ધ રીતે કાગળ પર ઉતારવા પડે. મારે ખરેખર ક્યાં પહોંચવું છે? મને રોકનારી કઈ વાસ્તવિક મુશ્કેલીઓ છે? અને આ બધું પત્યા પછી વાસ્તવમાં હાથમાં શું રહેશે? આ ત્રણ ખાનાં સ્પષ્ટ ન હોય તો માણસ માત્ર ભ્રમણાઓમાં દોડતો રહે છે. સંસાર હોય કે વેપાર, અસ્પષ્ટતા હંમેશાં ભારે પડે છે.

જે માણસ પોતાની અડચણોને ઓળખતો નથી, તે છેવટે ખોટા પરિણામને જ પોતાનું ધ્યેય માની લે છે.