પચાસ ટકા નિષ્ફળતાનો નિયમ

જો તમારા લીધેલા નિર્ણયોમાંથી અડધા નિર્ણયો ખોટા નથી પડતા, તો તમે પૂરતું જોખમ લેતા જ નથી. આ વિચાર સીધો છે. કોઈપણ નવીનતા કે વિકાસ સુરક્ષિત રસ્તે નથી આવતો. મેનેજમેન્ટની ભાષામાં તેને પચાસ ટકા નિષ્ફળતાનો સિદ્ધાંત કહેવાય છે. કંપનીઓ અને નેતાઓ દાવો કરે છે કે તેઓ સાહસિક છે. પણ જ્યારે કંઈક અજમાવવાનું આવે ત્યારે તેઓ માત્ર એવા પ્રોજેક્ટ પસંદ કરે છે જેમાં સફળતાની ખાતરી હોય. આ સાહસ નથી, માત્ર ગણતરીપૂર્વકની કાયરતા છે.

આ વિચાર બિઝનેસ જગત અને સ્ટાર્ટઅપ સાહિત્યમાંથી આવે છે. જેફ બેઝોસ જેવા ઉદ્યોગસાહસિકોએ વારંવાર ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે જો તમારા નવા પ્રયોગોમાં મોટી નિષ્ફળતાઓ નથી મળતી, તો તમે ખરેખર કશું નવું બનાવતા નથી. આ ખ્યાલ કોઈ ચોક્કસ પુસ્તકમાંથી નથી ઊતર્યો, પરંતુ એ માનસિકતામાંથી આવ્યો છે જે નિષ્ફળતાને ગુનો નહીં પણ નવી શોધની અનિવાર્ય કિંમત ગણે છે. સો ટકા સફળતાનો દર સામાન્ય રીતે સ્થિરતા અને સડો સૂચવે છે.

આ વાતનું મહત્વ એ છે કે આપણે બરબાદીથી ડરીને સ્થિર થઈ જઈએ છીએ. લોકો એવી સિસ્ટમ બનાવે છે જ્યાં કોઈ આંગળી ન ચીંધી શકે. પરિણામે કોઈ ભૂલ નથી કરતું, પણ કોઈ પ્રગતિ પણ નથી કરતું. વાસ્તવિક દુનિયામાં જો તમે ક્યારેય હારતા નથી, તો તેનો સીધો અર્થ એ છે કે તમે માત્ર સરળ રમત રમી રહ્યા છો. જે તંત્ર નિષ્ફળતાને સજા આપે છે, તે તંત્ર આપમેળે મધ્યમકક્ષાની સરેરાશતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આપણી સરકારી કચેરીઓ આ રોગનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. તાલુકા પંચાયત કે સચિવાલયમાં બેઠેલા બાબુનો એકમાત્ર ધ્યેય શું હોય છે? ફાઇલ પર ક્યારેય સહી એવી રીતે ન કરવી કે ભવિષ્યમાં ઓડિટમાં નામ આવે. તેઓ કોઈ નવી પહેલ નહીં કરે, કોઈ નવો સુધારો લાગુ નહીં કરે. વર્ષો જૂની, સડી ગયેલી પ્રક્રિયા ચાલુ રાખશે. કેમ? કારણ કે યથાસ્થિતિ જાળવવામાં ક્યારેય કોઈ સસ્પેન્ડ થતું નથી. પરિણામે સરકાર પાસે શૂન્ય ટકા ભૂલનો રેકોર્ડ હોય છે, પણ લોકો માટે કામ શૂન્ય ટકા થાય છે.

જે માણસ ક્યારેય ઠોકર નથી ખાતો, તે દોડતો નથી; એ માત્ર પથારીમાં સૂતો છે.