૫૫/૨૫/૨૦નો બજેટ નિયમ

પૈસા કમાવા સહેલા છે, પૈસા ક્યાં વહી ગયા તે પકડવું અઘરું છે. સામાન્ય માણસ પાસે દર મહિને હિસાબ લખવાની ધીરજ હોતી નથી. અહીં એક સીધો હિસાબી નકશો કામ આવે છે: ૫૫/૨૫/૨૦નો નિયમ. આ ફોર્મ્યુલા મુજબ તમારી ચોખ્ખી આવકમાંથી ૫૫ ટકા રકમ અનિવાર્ય ખર્ચ પાછળ જવી જોઈએ. ૨૫ ટકા રકમ ભવિષ્યની બચત, રોકાણ કે જૂનું દેવું ચૂકવવા માટે અનામત રહેવી જોઈએ. બાકી વધેલા ૨૦ ટકા તમારા મોજશોખ અને અંગત ઈચ્છાઓ માટે વાપરવાની છૂટ છે.

આ નિયમ અમેરિકામાં એલિઝાબેથ વોરેને પ્રચલિત કરેલા ક્લાસિક ૫૦/૩૦/૨૦ મોડેલનું વાસ્તવિક સંસ્કરણ છે. અંગત નાણાકીય આયોજકોએ જોયું કે મોંઘવારીના જમાનામાં ઘરનું ભાડું અને અનાજ-કરિયાણું પચાસ ટકામાં સમેટવું અશક્ય બને છે. પરિણામે પાયાની જરૂરિયાતો વધારીને ૫૫ ટકા કરવામાં આવી અને મોજશોખના બજેટને ત્રીસ ટકાથી ઘટાડીને વીસ ટકા પર લાવી દેવાયું. વિચાર જૂનો છે, પણ આ નવો વળાંક મધ્યમ વર્ગના રોજિંદા સંઘર્ષની વધુ નજીક છે.

આ નિયમનું મહત્ત્વ એ છે કે તે વ્યક્તિને ખોટા અપરાધભાવમાંથી મુક્ત કરે છે. ઘણા લોકો કંજૂસાઈથી જીવે છે અને પછી એક દિવસ અચાનક મોટો બિનજરૂરી ખર્ચ કરીને પસ્તાય છે. જ્યારે તમારી પાસે ચોખ્ખો ચોપડો હોય કે વીસ ટકાથી વધુ સિનેમા કે રેસ્ટોરન્ટમાં નથી ફૂંકવાના, ત્યારે મન અંકુશમાં રહે છે. સૌથી મોટી વાત એ પચીસ ટકાની છે. એ રકમ મહિનો શરૂ થતાં જ અલગ તારવી લેવાની હોય છે. વધે તે બચાવવું એ મૂર્ખામી છે; બચાવીને વધે તે ખર્ચવું એ શાણપણ છે.

અમદાવાદમાં ક્લિનિક ખોલીને બેઠેલા એક યુવાન તબીબનું ઉદાહરણ લો. કમાણી શરૂ થાય એટલે તરત મોંઘી ગાડીની ઈએમઆઈ અને મોંઘા સાધનોનો હપ્તો માથે લેવાની લાલચ જાગે છે. જો ડૉક્ટર પોતાની આવકમાંથી ૫૫ ટકા દવાખાનાના ભાડા અને ઘરના રસોડામાં રાખે, ૨૫ ટકા મેડિકલ ઈમરજન્સી ફંડ તથા લાંબા ગાળાના મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં વાળે અને માત્ર ૨૦ ટકા બ્રાન્ડેડ કપડાં કે વેકેશનમાં વાપરે, તો બે વર્ષમાં મંદી આવે તોય હોસ્પિટલના તાળાં નથી વાગતાં. નાણાકીય સ્વતંત્રતા આવક વધારવાથી નથી આવતી, પૈસાના ભાગ પાડવાની શિસ્તથી આવે છે.

જે માણસ પોતાના ખિસ્સાની સીમાઓ જાતે નથી બાંધતો, તેને છેવટે દેવું બાંધી લે છે.