૮-૮૦ ની ખાઈ

આઠ વર્ષના બાળક અને એંસી વર્ષના વૃદ્ધ વચ્ચે પેઢીઓનું અંતર હોય છે, પણ તેમની લાચારી સમાન હોય છે. '૮-૮૦ ચૅઝમ' મૂળ વિચાર શહેરી આયોજનમાંથી આવ્યો, જે ગિલ પેન્યાલોસા જેવા વિચારકોએ ચર્ચ્યો હતો: જો કોઈ વ્યવસ્થા ૮ વર્ષના બાળક અને ૮૦ વર્ષના વૃદ્ધ માટે સુરક્ષિત કે સરળ નથી, તો તે કોઈના કામની નથી. આજે આ વિચાર ફક્ત ફૂટપાથ પૂરતો નથી રહ્યો. આપણું સમગ્ર ડિજિટલ અને માહિતીનું વિશ્વ આ બે છેડાઓ વચ્ચે એક ઊંડી ખાઈ બની ગયું છે.

આ વિચાર કોણે પહેલી વાર ચોક્કસ આ શબ્દોમાં પ્રચારિત કર્યો તે અંગે વિવાદ હોઈ શકે, પણ વાસ્તવિકતા સ્પષ્ટ છે. આધુનિક વ્યવસ્થાઓ ફક્ત ૨૫ થી ૪૫ વર્ષના, ભાગતા-દોડતા અને ટેકનોલોજીથી ટેવાયેલા વર્ગ માટે જ ડિઝાઇન થાય છે. પરિણામે, શરૂઆતની ઉંમર અને જીવનનો છેલ્લો પડાવ—આ બંને છેડા મુખ્ય પ્રવાહમાંથી બહાર ફેંકાઈ જાય છે.

આ ખાઈ સમજવી કેમ જરૂરી છે? કારણ કે સમાજની ખરી કસોટી તેના સૌથી નબળા સભ્યો આગળ થાય છે. જ્યારે આપણે કોઈ પ્લેટફોર્મ, એપ કે જાહેર ચર્ચા ઊભી કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે માની લઈએ છીએ કે સામેવાળો ચતુર છે. વાસ્તવમાં, અતિશય જટિલતા અને ઝડપ સૌથી સંવેદનશીલ મગજને ગૂંગળાવી નાખે છે.

આપણા વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટી અને ટીવી ન્યૂઝ તરફ નજર કરો. ઘરમાં ૮ વર્ષનો દીકરો સ્ક્રીન પર આવતા ભડકાઉ એનિમેશન અને હિંસક ગેમ્સમાં અટવાયેલો છે, જ્યારે ૮૦ વર્ષના દાદાજી ટીવી સ્ક્રીન પર ચાલતી રાત-દિવસની ચીસાચીસ અને વૉટ્સએપના ફેક મેસેજ સાચા માનીને ભયભીત બેઠા છે. બંને અસહાય છે. માહિતીની આ આખી વ્યવસ્થા ક્લિક્સ મેળવવા માટે એવી બની છે કે આ બંને પેઢીઓ તેમાં ભરડાઈ રહી છે. કોઈ સચ્ચાઈ ચકાસવાની ક્ષમતા બાળકમાં હજી નથી આવી, અને વૃદ્ધ માટે ડિજિટલ માયાવી જાળ પારખવી અશક્ય બની ગઈ છે.

આપણે સ્માર્ટનેસના નામે એવો માહોલ ઊભો કર્યો છે જ્યાં અનુભવહીન બાળક અને થાકેલો વૃદ્ધ બંને છેતરાવા માટે જ સર્જાયા હોય તેવું લાગે છે. વચ્ચેનો વર્ગ પોતાની હોશિયારીના ઘમંડમાં મસ્ત છે.

જે વ્યવસ્થા આઠ વર્ષના બાળક અને એંસી વર્ષના વૃદ્ધનું રક્ષણ ન કરી શકે, તે ખરેખર કોઈનું રક્ષણ નથી કરતી.