એકિલિસ ઇફેક્ટ

ગ્રીક પુરાણકથાનો યોદ્ધા એકિલિસ આખા શરીરે અમર હતો, સિવાય કે તેની પાની. પણ આ ઇફેક્ટ માત્ર શારીરિક નબળાઈની વાત નથી કરતી. આ એક મનોવૈજ્ઞાનિક બીબાંઢાળ છે. ક્રિસ્ટલ સ્મિથે ૨૦૧૧માં પોતાના પુસ્તક 'ધ એકિલિસ ઇફેક્ટ'માં સમજાવ્યું કે આપણી સંસ્કૃતિ પુરુષો પાસેથી શું અપેક્ષા રાખે છે: ભાવનાહીન પથ્થર બનો, ક્યારેય ડર ન બતાવો, અજેય દેખાઓ અને કોઈ પણ ભોગે જીતો. પરિણામે માણસ પોતાની નબળાઈ સ્વીકારવાની ક્ષમતા જ ગુમાવી બેસે છે.

આ વિચાર સોસાયટીના માચો કલ્ચરમાંથી જન્મે છે, પણ એનું અસલ નુકસાન વ્યક્તિ પોતે ભોગવે છે. જ્યારે તમે જાતને સુપરમેન માનવા ટેવાઈ જાઓ છો, ત્યારે મદદ માંગવી એ તમને અપમાન જેવું લાગે છે. પોતાની અંદરની નાજુકતા કે થાક છુપાવવા માટે માણસ બહારથી વધુ આક્રમક બને છે. આ એક એવો કવચ છે જે પહેરનારને જ ધીમે ધીમે ગૂંગળાવી નાખે છે.

આપણા ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ જગતમાં આ બીમારી બહુ સામાન્ય છે. બેંગલુરુ કે ગુરુગ્રામનો કોઈ યુવાન ફાઉન્ડર જુઓ. રોકાણકારો સામે તે હંમેશાં 'બધું બરાબર છે' અને 'વી આર કિલિંગ ઇટ'નો ઢોંગ કરશે. કંપનીનો કેશ-ફ્લો તળિયે બેસી ગયો હોય, કર્મચારીઓ રાજીનામા આપતા હોય અને રાત્રે ઊંઘ ન આવતી હોય, તોય એ પોતાની ટીમ સામે નબળો નહીં પડે. 'બોય્ઝ ડોન્ટ ક્રાય'નું આ કોર્પોરેટ વર્ઝન છે. સાચું બોલવાની બીક તેને કંપની બંધ થાય ત્યાં સુધી ઢસડી જાય છે.

સતત મર્દાનગી અને મજબૂતી સાબિત કરવાની આ લડાઈ માણસને અંદરથી પોકળ કરી નાખે છે. જે ઝાડ સહેજ પણ વળવાની ના પાડે છે, તે વાવાઝોડામાં સૌથી પહેલાં તૂટે છે. નબળાઈ છુપાવવી એ શક્તિ નથી, અહંકારનો રોગ છે.

પોતાને અજેય સાબિત કરવાની જીદ જ છેવટે તમારી સૌથી નબળી પાની સાબિત થાય છે.