જાણે કે નિયમ

લાગણી પહેલા આવે કે વર્તન? સામાન્ય માણસ માને છે કે મનમાં હિંમત જાગે પછી જ યુદ્ધ લડાય. મનોવિજ્ઞાન આખી વાત ઊંધી કરી નાખે છે. તમે જેવો ડોળ કરો છો, ધીમે ધીમે તેવા જ બની જાઓ છો. જો તમે અંદરથી ડરેલા હો પણ બહારથી નીડર હોવાનો અભિનય કરો, તો મગજ છેતરાઈ જાય છે. તે ડર ભૂલીને હિંમતના રસાયણો વહાવવા માંડે છે.

આ વિચાર અમેરિકન મનોવિજ્ઞાની વિલિયમ જેમ્સે એક સદી પહેલાં આપ્યો હતો. તેમણે ચોખ્ખું કહેલું કે લાગણીઓને સીધી રીતે કાબૂમાં રાખવી અશક્ય છે. પણ શરીરની હલચલ, ચહેરાના ભાવ અને વર્તન આપણા હાથમાં છે. બાદમાં આલ્ફ્રેડ એડલર જેવા મનોવિશ્લેષકોએ તેને ઉપચાર પદ્ધતિ તરીકે વાપર્યો. કહેવતો જેને 'ફેક ઈટ ટીલ યુ મેક ઈટ' કહે છે, તેનો આ સચોટ વૈજ્ઞાનિક આધાર છે.

સવાલ આત્મવિશ્વાસનો નથી, શરૂઆતનો છે. લોકો બેસી રહે છે કે ક્યારેક અંદરથી પ્રેરણા ફૂટશે. એ ક્યારેય નથી ફૂટતી. તમે જે માણસ બનવા માગો છો, તેના વસ્ત્રો પહેરીને તેની જેમ ચાલવા માંડો. કરોડરજ્જુ ટટ્ટાર કરો. અવાજમાં વજન લાવો. મગજ શરીરની નકલ કરે છે, શરીર મગજની નબળાઈ સ્વીકારતું નથી.

૧૮૫૭ના સંગ્રામમાં ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ સામે અંગ્રેજોની તોપો ગોઠવાયેલી હતી. મહેલમાં બેસીને રડવાનો સમય નહોતો. એક યુવાન વિધવા સ્ત્રી અચાનક બખ્તર ચડાવીને ઘોડા પર સવાર થઈ ગઈ. તેમણે એવી રીતે કમાન્ડ સંભાળી જાણે વર્ષોથી કોઈ સામ્રાજ્યના સેનાપતિ હોય. એ પળોમાં તેમના શરીરમાં પણ ધ્રુજારી હશે, પણ વર્તન બાદશાહી હતું. એ વીરાંગનાનો અભિનય આખરે લોહીમાં વહી ગયો અને ઈતિહાસ રચાઈ ગયો.

મન બદલાય તેની રાહ જોશો તો જિંદગી નીકળી જશે; વર્તન બદલી નાખો, મન આપોઆપ લાઈનમાં આવી જશે.