સૂક્ષ્મ સુધારાઓનો સંચય

આખી દુનિયા ચમત્કારો શોધવામાં વ્યસ્ત છે. રાતોરાત બધું બદલી નાખવાની કલ્પના આળસુ મગજની નિશાની છે. હકીકત જુદી છે. કોઈપણ વ્યવસ્થા કે પ્રક્રિયાને નાના નાના હિસ્સામાં વહેંચો. દરેક હિસ્સામાં ફક્ત એક ટકો સુધારો કરો. બહારથી આ ફેરફાર દેખાશે પણ નહીં. પણ જ્યારે આ તમામ નાનકડા સુધારાઓ એકબીજા સાથે ભળે છે, ત્યારે સરવાળો અકલ્પનીય વિજયમાં પરિણમે છે. આને માર્જિનલ ગેઇન્સનો સંચય કહે છે.

આ વિચારને વૈશ્વિક ઓળખ આપી બ્રિટિશ સાયકલિંગ ટીમના પ્રમુખ સર ડેવ બ્રેઇલ્સફોર્ડે. વર્ષ ૨૦૦૩ સુધી બ્રિટિશ સાયકલિંગનો ઇતિહાસ સાધારણ હતો. બ્રેઇલ્સફોર્ડે સાયકલની સીટની ડિઝાઇનથી માંડીને ખેલાડીઓના ઓશિકા અને હાથ ધોવાની સાબુ સુધીની ક્ષુલ્લક બાબતોમાં એક-એક ટકો સુધારો કર્યો. પરિણામ એ આવ્યું કે ઓલિમ્પિક્સ અને ટૂર ડી ફ્રાન્સમાં તેમણે રેકોર્ડબ્રેક મેડલ્સ જીત્યા. જેમ્સ ક્લિયરે પોતાના પુસ્તકમાં આ સિદ્ધાંતને સામાન્ય જિંદગીના સંદર્ભમાં ઘરઘર સુધી પહોંચાડ્યો.

મોટાભાગના લોકો કોઈ એક મોટો જાદુઈ વળાંક શોધતા રહે છે. એક મોટી યોજના, એક મોટું રોકાણ, કે એક ચમત્કારી નિર્ણય. પણ જિંદગી અને વેપાર કોઈ સિંગલ શૉટ ફિલ્મ નથી. મોટો બદલાવ લાવવાના ચક્કરમાં લોકો મૂળભૂત બાબતો ભૂલી જાય છે. નાની ક્ષતિઓ ભેગી થઈને વિનાશ સર્જે છે, અને નાની સાવચેતીઓ એકઠી થઈને સામ્રાજ્ય ખડું કરે છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ નવી ઈ-કોમર્સ કંપનીનો વિચાર કરો. સેલ્સ વધારવા માટે કરોડો રૂપિયાનું માર્કેટિંગ કરવું સહેલું છે, પણ ટકાઉ નથી. એના બદલે એપનો લોડિંગ સમય અડધી સેકન્ડ ઘટાડો, ગોડાઉનમાં માલ પેક કરવાની ટેપની ક્વોલિટી એક ટકો સુધારો, ડિલિવરી બોયના રૂટનું પ્લાનિંગ થોડું સુવ્યવસ્થિત કરો અને ગ્રાહક સેવાના મેસેજમાંથી બિનજરૂરી શબ્દો હટાવો. અલગ અલગ જોતાં આ બધું હાસ્યાસ્પદ લાગે. પણ મહિનાના અંતે નફો આપોઆપ બમણો થઈ જાય છે. ક્રાંતિ નારાઓમાં નથી હોતી, વિગતોમાં હોય છે.

મોટી છલાંગ લગાવવા જતાં હાડકાં તૂટે છે. જેણે નાની વિગતો જીતી લીધી, પરિણામ એના ખિસ્સામાં આવી ગયું.