પૂર્વઅનુમાનિત રચના

માણસ દિવસમાં સેંકડો નાના-મોટા નિર્ણયો લેતાં થાકી જાય છે. સવારે કયાં કપડાં પહેરવાંથી લઈને રાત્રે શું ખાવું તે નક્કી કરવામાં મગજ ઘસાઈ જાય છે. આ માથાકૂટનો ઈલાજ એટલે એન્ટિસિપેટરી ડિઝાઇન. તમે કહો તે પહેલાં સિસ્ટમ સમજી જાય કે તમને શું જોઈએ છે, અને તમારા વતી એ નિર્ણય જાતે જ લઈ લે. આ માત્ર ભલામણ નથી, સીધું અમલીકરણ છે. તમારો સમય અને મગજની ઊર્જા બંને બચે છે.

આ વિચાર ડિજિટલ પ્રોડક્ટ ડિઝાઇનર એરોન શાપિરોએ ૨૦૧૫ આસપાસ ચર્ચામાં મૂક્યો હતો. ટેક્નોલોજી જ્યારે યુઝરનો જૂનો ડેટા અને આદતો જોઈને ભવિષ્યની જરૂરિયાત પહેલેથી પૂરી કરી દે, ત્યારે તેને આ નામ મળ્યું. ગૂગલ મેપ્સ તમને ઓફિસે નીકળવાના સમયે પૂછ્યા વગર ટ્રાફિક અને રસ્તો બતાવી દે, તે આનું સીધું ઉદાહરણ છે. તમારે એપ ખોલીને શોધવું નથી પડતું.

આપણે માનીએ છીએ કે માણસને અનંત વિકલ્પો જોઈએ છે. હકીકત ઊંધી છે. વધારે પડતી પસંદગી માણસને લકવાગ્રસ્ત બનાવી દે છે. ખરીદી કરતી વખતે પચાસ જાતના સાબુ સામે ઊભા રહેવું એ સ્વતંત્રતા નથી, સમયનો બગાડ છે. જે વેપારી કે એપ ગ્રાહકના મનનો બોજ હળવો કરી દે છે, તે જીતી જાય છે. ગ્રાહકને વિચારવાની તસ્દી ન આપવી એ આજની સૌથી મોટી લક્ઝરી છે.

આ મોડેલ નવું લાગે પણ જૂના ગુજરાતી વેપારીઓ આના બાપ હતા. કાલુપુરના કરિયાણાવાળા કાંતિભાઈની દુકાને પહોંચો એટલે એ તમને પૂછતા નથી કે શું જોઈએ છે. પહેલી તારીખે તમારા ઘરમાં કઈ બ્રાન્ડનું તેલ વપરાય છે અને કેટલા કિલો ઘઉં જશે, એ કાંતિભાઈને મોઢે હોય છે. તમે પહોંચો તે પહેલાં ગુણી બંધાઈને થેલામાં તૈયાર પડી હોય. કાંતિભાઈએ કોઈ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ વિના પૂર્વઅનુમાનિત વેપાર દાયકાઓથી વહેવારમાં ઉતાર્યો છે.

ગ્રાહકને વિકલ્પો આપવા એ જૂની દુકાનદારી છે; એના વતી યોગ્ય નિર્ણય લઈ લેવો એ સાચો ધંધો છે.