પહોંચ્યા પછીનો ભ્રમ

લક્ષ્ય પૂરું થશે એટલે જિંદગીમાં કાયમી સુખ આવી જશે—આ માન્યતા એક મોટો ભ્રમ છે. માણસ આખી જિંદગી દોડે છે. તે માને છે કે અમુક મુકામ પર પહોંચી ગયા પછી બધી ચિંતાઓ ખતમ થઈ જશે. પણ ત્યાં પહોંચતાં જ ઉત્સાહ થોડા કલાકો કે દિવસોમાં ગાયબ થઈ જાય છે. મન તરત જ ખાલીપો અનુભવવા લાગે છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક છેતરામણીને 'અરાઇવલ ફેલેસી' કહેવાય છે.

આ વિચાર પોઝિટિવ સાયકોલોજીના જાણીતા લેખક તલ બેન-શહાર દ્વારા લોકપ્રિય બન્યો. તેમણે પોતાની પુસ્તકમાં નોંધ્યું કે મોટા ભાગના સફળ લોકો જે ક્ષણે પોતાની કારકિર્દીના શિખરે પહોંચે છે, તે જ ક્ષણે સૌથી વધુ હતાશ થાય છે. કારણ સાવ સીધું છે. આપણે ગંતવ્યને સુખ માની લઈએ છીએ, જ્યારે મગજની પ્રકૃતિ માત્ર નવી ઉત્તેજના શોધવાની છે.

આપણે આખી જિંદગી શરતો પર જીવીએ છીએ. 'પહેલાં આ ડિગ્રી મળી જાય', 'પહેલાં આટલા કરોડનું ફંડિંગ આવી જાય', 'પહેલાં વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બની જાઉં'. આપણે વર્તમાનને ભોગવી શકતા નથી અને ભવિષ્યની કોઈ એક ક્ષણ પર સુખનો બધો બોજ નાખી દઈએ છીએ. પરિણામે, સફળતા મળ્યા પછી જ્યારે જાદુઈ પરિવર્તન નથી થતું, ત્યારે માણસ તૂટી પડે છે.

બેંગલુરુ કે ગુરુગ્રામની કોઈ સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસ જુઓ. રોહિત છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી દિવસ-રાત એક કરીને પોતાની કંપનીનું વેલ્યુએશન વધારવામાં પડ્યો હતો. તેને લાગતું હતું કે જે દિવસે સિરીઝ-એ ફંડિંગના દસ કરોડ રૂપિયા ખાતામાં આવશે, તે દિવસે જીવન ધન્ય થઈ જશે. પેપર્સ સાઇન થયા. રાત્રે મોંઘી હોટેલમાં શેમ્પેનની બોટલો ખૂલી. પણ બીજે દિવસે સવારે ૯ વાગ્યે લેપટોપ ખોલ્યું ત્યારે એ જ દબાણ, એ જ તણાવ અને નવો ટાર્ગેટ સામે ઊભા હતા. રોહિતને સમજાયું કે જે મુકામ માટે તેણે અંગત જીવન હોમી દીધું, ત્યાં કોઈ કાયમી શાંતિ નહોતી.

શિખર પર પહોંચ્યા પછી માણસને ખબર પડે છે કે ત્યાં ઠંડી સિવાય કશું નથી હોતું.