અસિંક્રોનસ ટ્યુટરિંગ

શિક્ષક સામે બેઠા હોય અને તરત જ જવાબ આપે એ સદીઓ જૂની પદ્ધતિ છે. અસિંક્રોનસ ટ્યુટરિંગ આ આખી પ્રક્રિયાનો સમય તોડી નાખે છે. અહીં વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક એક જ પળે રૂબરૂ કે સ્ક્રીન પર હાજર હોતા નથી. વિદ્યાર્થી પોતાનો પ્રશ્ન, અસાઇનમેન્ટ કે મુશ્કેલી રેકોર્ડ કરીને મોકલે છે. શિક્ષક પોતાની અનુકૂળતાએ શાંતિથી તેનું વિશ્લેષણ કરે છે અને વિસ્તૃત પ્રતિક્રિયા પાછી મોકલે છે. બંને વચ્ચે સંવાદ થાય છે, પણ સમયની સમાંતર કેદ વિના.

આ કોઈ એક ચોક્કસ લેખકની શોધ નથી. ડિજિટલ શિક્ષણના વિકાસ સાથે આવેલો આ એક વ્યવહારુ નવો ચીલો છે. ઇન્ટરનેટ અને ઓનલાઇન લર્નિંગના યુગમાં આ ખ્યાલ આપમેળે વિસ્તર્યો. લાઈવ લેક્ચરમાં સૌથી મોટો ભોગ વિચારવાની ગુણવત્તાનો બને છે. ત્યાં જવાબ તરત આપવો પડે છે, એટલે ઘણીવાર છીછરો મળે છે. અસિંક્રોનસ પદ્ધતિમાં ઉતાવળ નથી હોતી. શિક્ષકને વિચારવાનો અને શીખનારને પાચન કરવાનો પૂરો અવકાશ મળે છે.

માણસ જ્યારે તાત્કાલિક જવાબ આપવાના દબાણમાંથી મુક્ત થાય છે ત્યારે તેની બુદ્ધિ વધુ ચોકસાઈથી કામ કરે છે. લાઈવ ક્લાસમાં જે વિદ્યાર્થી શરમના કારણે હાથ ઊંચો કરી શકતો નથી, તે એકાંતમાં પોતાનો સવાલ ખુલીને લખી શકે છે. અહીં સમયનો બગાડ અટકે છે. ફાલતુ ઔપચારિકતાઓ ગાયબ થઈ જાય છે અને સીધો મુદ્દાનો જ વ્યવહાર બાકી રહે છે.

આ જ મોડેલ હવે મેડિકલ ક્ષેત્રમાં જબરદસ્ત ક્રાંતિ લાવી રહ્યું છે. અમદાવાદના કોઈ જાણીતા સિનિયર સર્જન પાસે જુનિયર રેસિડેન્ટ ડૉક્ટરને તાલીમ લેવી છે. લાઈવ કન્સલ્ટેશનમાં સિનિયર પાસે સમય નથી હોતો. પણ જુનિયર ડૉક્ટર કોઈ જટિલ કેસનો સીટી સ્કેન અને પોતાના તારણો રાત્રે એપ પર અપલોડ કરી દે છે. સિનિયર ડૉક્ટર વહેલી સવારે પોતાની ફુરસદે ઓડિયો નોટમાં સમજાવે છે કે ક્યાં ભૂલ થઈ અને કઈ નસ બચાવવાની હતી. લાઈવ મીટિંગ ગોઠવ્યા વગર શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન સીધું શીખનાર સુધી પહોંચી ગયું.

સાચી બુદ્ધિ તાત્કાલિક હાજરીની મોહતાજ નથી હોતી, ઊંડા મનોમંથનની ભૂખી હોય છે.