અટેલિક દોડવીર

આપણે જે કંઈ કરીએ છીએ તેના છેડે એક લક્ષ્ય બાંધી દઈએ છીએ. વજન ઘટાડવું છે, બઢતી મેળવવી છે કે ફ્લેટનો હપ્તો ચૂકવવો છે. આને ગ્રીક ભાષામાં 'તેલિક' પ્રવૃત્તિ કહેવાય, જેનું એક નિશ્ચિત અંતિમ પરિણામ હોય છે. પરિણામ પૂરું થતાં જ ક્રિયા મરી જાય છે. તેનાથી વિપરીત છે 'અટેલિક' પ્રવૃત્તિ. એવી ક્રિયા જેનો કોઈ ચોક્કસ અંતિમ મુકામ નથી હોતો. દાર્શનિક કિરન સેતિયાએ આ વિચાર લોકપ્રિય બનાવ્યો. અટેલિક દોડવીર એટલે એવો માણસ જે કોઈ મેરેથોન જીતવા કે ચોક્કસ કિલોમીટર કાપવા નથી દોડતો, પણ દોડવાની પ્રક્રિયા જ તેનો આનંદ છે.

આધુનિક કોર્પોરેટ જગતે આપણને કાયમી તણાવમાં ધકેલી દીધા છે. દરેક કલાકનું એક લક્ષ્ય હોય છે. લક્ષ્ય ન મળે તો હતાશા આવે છે, અને લક્ષ્ય મળી જાય તો ક્ષણિક ઉત્સાહ પછી તરત ખાલીપો ઘેરી વળે છે. આપણે પરિણામોના ગુલામ બની જઈએ છીએ, પ્રક્રિયાના નહીં. અટેલિક દ્રષ્ટિકોણ આ માનસિક બીમારીનો સીધો ઇલાજ છે. એ આપણને યાદ અપાવે છે કે કેટલીક બાબતો પરિણામ માટે નહીં, પણ માત્ર અસ્તિત્વને સાર્થક કરવા ખાતર જીવવાની હોય છે.

ભારતીય બ્રાન્ડ અને ઉદ્યોગજગતનું ઉદાહરણ જુઓ. મુંબઈની મોટી જાહેરાત એજન્સીઓ અને કોર્પોરેટ બોર્ડરૂમમાં ત્રિમાસિક ગાળાના આંકડાઓ પાછળ લોકો હાંફી રહ્યા છે. પણ ટાટા જેવી સંસ્થાઓ જ્યારે દાયકાઓ જૂના મૂલ્યો કે વિશ્વાસની પરંપરા જાળવે છે, ત્યારે તે કોઈ એક વર્ષના પ્રોફિટ ટાર્ગેટ પૂરતી સીમિત નથી હોતી. બ્રાન્ડનું નિર્માણ એ મેરેથોન પણ નથી, એ અનંત દોડ છે. સારા ક્રિએટિવ ડિરેક્ટરો જાણે છે કે ખરી કળા રોજેરોજ વિચારવાની ઉત્સુકતામાં છે, કેન્સ ફેસ્ટિવલની ટ્રોફીમાં નહીં.

જો તમારું આખું જીવન માત્ર 'પહોંચવા' પર નિર્ભર હશે, તો મુકામ મળ્યા પછી કંટાળો જ આવશે. ચાલવું એ માત્ર એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચવાનું સાધન નથી, ચાલવું એ પોતાનામાં એક અનુભવ છે. વ્યવસાયમાં કે જિંદગીમાં, જ્યારે તમે માત્ર સીમારેખા પાર કરવાને બદલે પંથનો સ્વાદ માણવા લાગો છો, ત્યારે થાક આપોઆપ ગાયબ થઈ જાય છે.

જે માણસ માત્ર લક્ષ્ય માટે દોડે છે તે પૂરું થતાં અટકી જાય છે; જે દોડવા ખાતર દોડે છે તેને કોઈ હરાવી શકતું નથી.