સતત સુધારાની વ્યૂહરચના

કોઈ એક દિવસ અચાનક ચમત્કાર થશે અને બધું બદલાઈ જશે એવી આશા રાખવી એ આળસુ મગજની નિશાની છે. લોકો ક્રાંતિની રાહ જોતા બેસી રહે છે, પણ વાસ્તવિક દુનિયા નાના અને વ્યવસ્થિત ફેરફારોથી ચાલે છે. આ ખ્યાલ કોઈ ચોક્કસ પુસ્તક કે વિચારકની અંગત મિલકત નથી. વ્યાપાર અને અંગત વિકાસના આધુનિક સાહિત્યમાં વપરાતો આ એક સીધો વિચાર છે. તેનો મૂળ અર્થ એટલો જ છે: આખી સિસ્ટમ તોડીને નવેસરથી ઊભી કરવાને બદલે, જે ઉપલબ્ધ છે તેને સતત થોડું વધારે સારું બનાવતા જવું.

આપણે ત્યાં મોટો પ્રોજેક્ટ જાહેર કરવાનો ઉત્સાહ હોય છે, પણ જૂની ખામીઓ સરખી કરવાની ધીરજ નથી હોતી. પરિણામ એ આવે છે કે નવી વ્યવસ્થા પણ જૂની અરાજકતાનો ભોગ બની જાય છે. કોઈ પણ મોટી ક્રાંતિ રાતોરાત ટકાઉ પરિણામ આપતી નથી. સાચી પ્રગતિ દૈનિક સ્તરે થતી ઝીણી સુધારણામાં છુપાયેલી હોય છે. મોટો કૂદકો મારવાની લાલચમાં માણસ ઘણીવાર સીધો ખાડામાં પડે છે. નાના સુધારા જોખમ ઘટાડે છે અને પરિણામને જાળવી રાખે છે.

ભારતીય શહેરોનો ટ્રાફિક જુઓ. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અબજો રૂપિયાના નવા ફ્લાયઓવરની જાહેરાત કરશે, પણ નીચે પડેલા ખાડા કે બગડેલા ટ્રાફિક સિગ્નલ તરફ કોઈ જોશે નહીં. ફ્લાયઓવર બની ગયા પછી પણ ટ્રાફિક જામ ત્યાં જ રહે છે, કારણ કે ઉતરવાના નાકે રસ્તો સાંકડો છે. સ્માર્ટ વહીવટ એ છે જે નવા મોટા તાયફા કરવાને બદલે હાલના રસ્તા પરની અડચણો દૂર કરે, સિગ્નલનો સમય સુધારે અને ગેરકાયદે પાર્કિંગ અટકાવે. આ મૂળભૂત સુધારો જ વાસ્તવિક ગતિ લાવે છે.

આ વ્યૂહરચના ગ્લેમરસ નથી. તેમાં કોઈ રિબન કાપવાની હોતી નથી. છતાં સફળ વ્યવસાયો અને શિસ્તબદ્ધ જીવન આ જ પાયા પર ટકે છે. મોટું કરવા જતાં જે છે તે બગડે એના કરતાં, જે છે તેને જ વ્યવસ્થિત ચલાવવું એ વધારે મોટી બહાદુરી છે.

ક્રાંતિના ભ્રમ કરતાં વ્યવસ્થાનો નાનો સુધારો હંમેશાં વધુ ટકાઉ સાબિત થાય છે.