બ્રેઈનરાઈટિંગ

મોટેથી બરાડા પાડવાથી વિચાર મોટો નથી થઈ જતો. સામાન્ય બ્રેઈનસ્ટોર્મિંગ મિટિંગોમાં હંમેશાં સૌથી મોટો અવાજ ધરાવતો માણસ આખી ચર્ચા હાઈજેક કરી લે છે. જે શરમાળ છે અથવા શાંતિથી વિચારે છે, તે ચૂપ રહે છે. આ અંધાધૂંધીનો ઉકેલ એટલે બ્રેઈનરાઈટિંગ. આ પદ્ધતિમાં બોલવાની સખત મનાઈ હોય છે. લોકો એક ટેબલ પર બેસે છે, પણ મોં ખોલવાને બદલે કાગળ પર પોતાના વિચારો લખે છે.

આ વિચાર જર્મન માર્કેટિંગ નિષ્ણાત બર્ન્ડ રોહરબાખે ૧૯૬૮માં ‘૬-૩-૫ મેથડ’ તરીકે રજૂ કર્યો હતો. નિયમ સાદો છે: છ માણસો, દરેક જણ પાંચ મિનિટમાં ત્રણ નવા વિચારો કાગળ પર લખે. પછી એ કાગળ બાજુવાળાને સરકાવી દેવાનો. આગલો માણસ તે વિચારો વાંચીને એના પરથી નવા ત્રણ મુદ્દા ઉમેરે. અડધા કલાકમાં કોઈ પણ હોબાળા વિના ટેબલ પર એકસો આઠ મૌલિક વિચારો તૈયાર થઈ જાય છે.

આ મોડેલ એટલા માટે જરૂરી છે કારણ કે વિચારની કિંમત તેના બોલનારના હોદ્દા પરથી નક્કી નથી થતી. જ્યારે તમે બોલો છો ત્યારે બોસની ચમચાગીરી થવાની પૂરી શક્યતા હોય છે. કાગળ પર વિચાર અનામી બને છે. ત્યાં કોઈ પૂર્વગ્રહ નથી નડતો. જે જુનિયર માણસ બોસ સામે બોલતાં ડરે છે, તે કાગળ પર ક્રાંતિકારી સૂચન લખી શકે છે. વિચારનું લોકશાહીકરણ આ રીતે જ થાય.

આપણા ન્યૂઝરૂમ કે સોશિયલ મીડિયા એજન્સીઓની દશા જુઓ. અમદાવાદની એક ડિજિટલ માર્કેટિંગ ઓફિસમાં રોજ સાંજે વાયરલ કન્ટેન્ટ શોધવા મિટિંગ મળે. અડધો કલાક માત્ર એડિટર જ બોલે અને બીજા પાંચ ટ્રેઇની ડોકાં ધુણાવે. પરિણામે ફેસબુક કે વૉટ્સએપ માટે એ જ ઘસાયેલા મેમ્સ બને. આ તમાશાને બદલે એડિટરે કાગળ અને પેન વહેંચી દેવા જોઈએ. પાંચ મિનિટમાં અવાજ વગર એવા આઈડિયા બહાર આવશે જે કોઈ ચમચો મોઢેથી બોલી શક્યો ન હોત.

જે મિટિંગમાં બધા એકસાથે બરાડે છે ત્યાં અવાજ જીતે છે, બ્રેઈનરાઈટિંગમાં માત્ર બુદ્ધિ જીતે છે.