બ્રાન્ડ એક્સટેન્શન

એક ક્ષેત્રમાં જમાવેલો સિક્કો બીજા અજાણ્યા ક્ષેત્રમાં વટાવવાની લાલચ એટલે બ્રાન્ડ એક્સટેન્શન. માર્કેટિંગ જગતનો આ જૂનો અને જોખમી ખેલ છે. ડેવિડ આકર જેવા વિદ્વાનોએ આના પર ઘણું લખ્યું છે. નિયમ સાદો છે: ગ્રાહક તમારી એક વસ્તુ પર ભરોસો કરે છે, એટલે તમે માની લો છો કે એ જ નામ હેઠળ સાબુ પણ ખરીદશે અને શર્ટ પણ ખરીદશે. નવું નામ ઊભું કરવાનો ખર્ચ બચી જાય છે. પણ આ આળસ ઘણીવાર મોંઘી પડે છે.

જો ખેંચાણ બહુ લાંબું થાય તો રબર તૂટી જાય. માણસનું મગજ એક નામને એક ચોક્કસ ઓળખ સાથે જોડે છે. ડિટર્જન્ટ બનાવનારી કંપની અચાનક પીવાનું મિનરલ વોટર વેચવા નીકળે ત્યારે ગ્રાહકના ગળામાં પાણી નથી ઉતરતું, કેમિકલ યાદ આવે છે. ઓળખ ખેંચાય ત્યારે બ્રાન્ડ ફેલાતી નથી, પાતળી પડીને ધોવાઈ જાય છે. સફળતાની ખાતરી મળતી નથી, ઊલટાની મૂળ શાખ જોખમમાં મુકાય છે.

આ જ ગરબડ આપણા ઘરસંસારમાં રોજેરોજ થાય છે. સાસુ-વહુ કે પતિ-પત્નીના સંબંધોમાં આ માનસિક ખેંચાણ સતત નુકસાન કરે છે. ઘરમાં એક જમાઈ આઈટી કંપનીમાં મોટો અફસર હોય કે શેરબજારનો જાણકાર હોય, એટલે સસરા તેને ઘરના દરેક મુદ્દામાં સુપ્રીમ કોર્ટ બનાવી દે. વળી, સાસુ રસોઈકળામાં પાવરધા હોય એટલે એ માનવા લાગે કે પુત્રવધૂએ પોતાનું કરિયર કેવી રીતે ઘડવું તેનો નિર્ણય પણ પોતે જ લઈ શકે. સ્વાદિષ્ટ ઊંધિયું બનાવવાની આવડત કોઈને મેનેજમેન્ટ ગુરુ નથી બનાવી દેતી.

જ્યાં સુધી પ્રતિષ્ઠાનું કાર્યક્ષેત્ર કુદરતી લાગે ત્યાં સુધી બધું સમુંસૂતરું ચાલે છે. પણ એક આવડતના જોરે સર્વજ્ઞ બનવાનો ડોળ થાય ત્યારે સંબંધોમાં કચવાટ ઊભો થાય છે. પતિ જો ઑફિસમાં સારો પ્રોજેક્ટ મેનેજર હોય, તો એ ઘરમાં આવીને પત્નીના હિસાબ-કિતાબ અને ઘરવપરાશ પર ઑડિટ શરૂ કરી દે છે. આ ઓળખનું અણછાજતું ખેંચાણ છે. ઘરના લોકો મૂળ આદર પણ ગુમાવી બેસે છે.

દરેક ક્ષમતાની એક સરહદ હોય છે; એક ક્ષેત્રનો બાદશાહ બીજા રાજ્યમાં પગ મૂકે ત્યારે ઘણીવાર સાદો ઘુસણખોર જ સાબિત થાય છે.