બ્રૂક્સનો નિયમ

મોડું થઈ રહેલા કામમાં વધુ માણસો ઉમેરવાથી કામ વહેલું પતવાને બદલે વધારે મોડું થાય છે. આ છે બ્રૂક્સનો નિયમ. આપણી સાદી ગણિતશાસ્ત્રીય બુદ્ધિ કહે છે કે એક માણસને જે ખાડો ખોદવામાં દસ કલાક લાગે, એ જ ખાડો દસ માણસો એક કલાકમાં ખોદી નાખે. સોફ્ટવેર એન્જિનિયરિંગ અને બૌદ્ધિક કામોમાં આ તર્ક સદંતર ઊંધો પડે છે. નવ સ્ત્રીઓ ભેગી થઈને એક મહિનામાં બાળક પેદા કરી શકતી નથી.

આ નિયમ ફ્રેડ બ્રૂક્સ નામના કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનીએ ૧૯૭૫માં પ્રગટ થયેલા પુસ્તક ‘ધ મિથિકલ મેન-મન્થ’માં આપ્યો હતો. આઈબીએમ કંપનીમાં ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ બનાવતી વખતે તેમને સમજાયું કે નવા માણસો સીધા ઉત્પાદક નથી બનતા. તેમને કામ શીખવવામાં જૂના કુશળ માણસોનો કિંમતી સમય વેડફાય છે. વાતચીત અને સંકલનનું ભારણ ઘાતાંકીય રીતે વધી જાય છે.

વધુ માણસો એટલે કામનું ઝડપી પતન નહીં, પણ વધુ મીટિંગો અને વધુ અસમંજસ. જૂના કામદારો નવા લોકોને તાલીમ આપવામાં અટવાય છે, જેથી તેમનો પોતાનો ગતિશીલ પ્રવાહ તૂટે છે. જે પ્રોજેક્ટ પહેલેથી લથડિયાં ખાતો હોય, તેમાં નવા ચહેરાઓ માત્ર મૂંઝવણ અને સંચારની ખાઈ વધારે છે.

ધારો કે પરિવારના પંદર સભ્યોની ચારધામ યાત્રાનું આયોજન છે. ટ્રેન કે ફ્લાઇટ પકડવામાં માત્ર ત્રીસ મિનિટ બાકી છે અને સામાનનું પેકિંગ હજી પૂરું થયું નથી. ગભરાઈ ગયેલા વડીલ મદદ માટે સોસાયટીમાંથી બીજા ચાર પિતરાઈ ભાઈઓને બોલાવી લે છે. હવે પરિણામ જુઓ: 'આ બેગ ક્યાં રાખવી?' અને 'ટિકિટ કોની પાસે છે?' પૂછવામાં જ દસ મિનિટ બગડે છે. મૂળ ત્રણ માણસો જે ઝડપે સામાન ભરતા હતા, તે ગતિ નવા આવેલા મદદગારોની પૂછપરછમાં સાવ ધીમી પડી જાય છે. અંતે યાત્રા છૂટી જાય છે.

ડૂબતી નાવમાં નવા મુસાફરો બેસાડવાથી પાર નથી ઉતરાતું, ભાર વધારીને જળસમાધિ વહેલી થાય છે.