બટલર્સ બોમ્બશેલ બ્રીફિંગ

ખરાબ સમાચાર આપવાની એક ચોક્કસ કળા હોય છે. મોટાભાગના માણસો આખી વાત છુપાવે છે અથવા તો સાવ છેલ્લી ઘડીએ ધડાકો કરે છે. અંગ્રેજી સાહિત્યના જૂના બટલર જેવા સેવકો માલિકને કોઈ અપ્રિય હકીકત જણાવતી વખતે એક ખાસ રસ્તો અપનાવતા: પહેલાં સામાન્ય સ્થિતિનો તાગ મેળવે, અવાજ શાંત રાખે અને પછી કોઈપણ નાટકીયતા વગર બોમ્બ જેવો મોટો આંચકો પણ એટલી સહજતાથી રજૂ કરે કે સામેવાળો તરત વિફરી ન જાય. આ વિચાર આધુનિક વ્યવહારુ લેખનમાંથી આવ્યો છે, જોકે તેનો ચોક્કસ જનક કોણ છે તેની કોઈ નોંધ મળતી નથી. પણ માનસિક મોડેલ તરીકે આ ખૂબ તીક્ષ્ણ છે.

આ નિયમનો સીધો અર્થ એ છે કે જીવનમાં જ્યારે અતિશય મુશ્કેલ, અણધારી કે કડવી વાત પહોંચાડવાની હોય, ત્યારે સમય અને શૈલી સૌથી મોટો ભાગ ભજવે છે. મોટાભાગની મુશ્કેલીઓ સમાચારના વજનથી નહીં, પણ તેને ફેંકવાની રીતથી ઊભી થાય છે. કોઈ માણસ અડધી રાત્રે ટેબલ પર હાથ પછાડીને કહે કે આપણું બધું લૂંટાઈ ગયું છે, તો સામે પક્ષે સાંભળવાને બદલે રક્ષણાત્મક આક્રોશ ફૂટી નીકળે છે. બટલર જેવી ઠરેલ શૈલી આંચકાને પચાવવાની માનસિક જગ્યા આપે છે.

આ મોડેલ આપણા ઘરસંસારમાં સૌથી વધુ કામ લાગે છે. પતિ-પત્ની કે સાસુ-વહુના સંબંધોમાં ઘણીવાર મોટા નિર્ણયો જ્વાળામુખી બની જાય છે. માની લો કે પ્રવીણભાઈએ નોકરી છોડીને પોતાના મિત્ર સાથે ભાગીદારીમાં નવો ધંધો શરૂ કરવો છે. આ નિર્ણય ઘરમાં કોઈ મોટા બોમ્બથી ઓછો નથી. જો પ્રવીણભાઈ રવિવારે બપોરે જમતી વખતે અચાનક થાળી સામે ધડાકો કરશે કે મેં રાજીનામું આપી દીધું છે, તો ઘરમાં ક્લેશ અને ભૂકંપ નક્કી છે.

સમજુ માણસ અહીં બ્રીફિંગ પદ્ધતિ વાપરે છે. તે પત્ની સાથે પહેલાંથી વાતાવરણ હળવું કરે છે, ભૂમિકા બાંધે છે અને કોઈ રોતલ કે આવેશભર્યા નાટક વગર વાસ્તવિકતા સામે મૂકે છે. સામેવાળાને પહેલાં આંચકો લાગશે, પણ વાત કરવાની ગરિમા જળવાયેલી હોવાથી વિરોધ આક્રમક યુદ્ધમાં ફેરવાતો નથી. ઘરમાં કે સંસારમાં સત્ય છુપાવવું પાપ છે, પણ સત્યને પથ્થરની જેમ મોં પર મારવું એ મૂર્ખામી છે.

સત્ય કહેવા માટે માત્ર હિંમત પૂરતી નથી હોતી; એ વાત કયા સ્વરે અને કયા સમયે મૂકવી તેની સજ્જનતા હોવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.