ડિજિટલ બિઝનેસ ઇવોલ્યુશન

કોમ્પ્યુટર ખરીદી લેવાથી વેપાર ડિજિટલ બનતો નથી. મોટા ભાગના વેપારીઓ આ ભ્રમમાં જીવે છે. ‘ડિજિટલ બિઝનેસ ઇવોલ્યુશન’ એવો કોઈ પુસ્તકીય નિયમ કે કોઈ એક વિદ્વાને શોધેલો સિદ્ધાંત નથી. આજના મેનેજમેન્ટ સાહિત્યમાં વપરાતો આ એક વ્યવહારુ વિચાર છે. તે સમજાવે છે કે જૂની પેઢીના વેપારે આધુનિક ટેકનોલોજી તરફ જવું હોય તો ક્રમિક રીતે વિકસવું પડે, રાતોરાત મોટું નાટક કરવાથી કશું વળતું નથી.

આ ઉત્ક્રાંતિ ત્રણ સાદા તબક્કામાં ચાલે છે. પહેલો તબક્કો છે કાગળ હટાવીને ડેટા સ્ક્રીન પર લાવવો—જેને ડિજિટાઇઝેશન કહેવાય. બીજો તબક્કો છે રોજિંદા વ્યવહારો અને પ્રક્રિયાઓ સરળ કરવી. ત્રીજો અને સૌથી આખરી તબક્કો એ છે કે તમારો નફો કમાવવાનો મૂળ રસ્તો જ ટેકનોલોજી નક્કી કરે. આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તેની કોઈ ચોક્કસ નોંધ નથી, પણ કન્સલ્ટિંગ અને સ્ટાર્ટઅપ જગતમાં તે સતત સંભળાય છે.

જોખમ ત્યાં ઊભું થાય છે જ્યાં લોકો સાધનને જ સાધ્ય માની બેસે છે. અમદાવાદના ઢાળગરવાડમાં કાપડની જૂની પેઢી ચલાવતા મનુભાઈનો વિચાર કરો. દુકાનમાં સીસીટીવી કેમેરા લગાવી દીધા, પેમેન્ટ માટે ક્યુઆર કોડ મૂકી દીધો અને ચોપડાને બદલે એકાઉન્ટિંગ સોફ્ટવેર લાવી દીધું. મનુભાઈ રાજી થઈ ગયા કે પેઢી ડિજિટલ થઈ ગઈ. પણ માલ ખરીદવાની રીત, ગ્રાહકની પસંદગી માપવાની આવડત અને સ્ટોક સંભાળવાનું ગણિત હજી ૧૯૮૦ની સાલ જેવું જ જૂનું છે. આ માત્ર ડિજિટલ મેકઅપ છે, ઉત્ક્રાંતિ નથી.

ખરી ઉત્ક્રાંતિ ત્યારે થાય જ્યારે ડેટા તમારા નિર્ણયો બદલે. કયો માલ ઝડપથી વેચાય છે, કયો ગ્રાહક કયા ભાવે પાછો ફરે છે અને નવો માલ ક્યારે મંગાવવો—આ બધું જ્યારે સ્ક્રીન આપમેળે કહેવા માંડે ત્યારે તમે બદલાયા ગણાવ. ટેકનોલોજી એ ઓફિસના ખૂણામાં શોભા માટે મૂકેલો કિંમતી શો-પીસ નથી. એ પેઢીના ધબકારા બદલવાનું ઓજાર છે.

ચોપડામાંથી લેપટોપમાં જવું એ માત્ર ટાઈપિંગ છે; વેપાર કરવાની દ્રષ્ટિ બદલવી એ સાચી ઉત્ક્રાંતિ છે.