સાર તારવવાની કળા

કોઈ પણ મોટી સમસ્યા કે લાંબી ચર્ચાની આસપાસ કચરો વધુ હોય છે અને તથ્ય ઓછું હોય છે. માણસો શબ્દોનો ઢગલો કરે છે, પાવરપોઈન્ટ સ્લાઈડો રંગે છે અને અસલ મુદ્દો ક્યાંક વચ્ચે દબાઈ જાય છે. 'એક્સ્ટ્રેક્ટ ધ કર્નલ' એટલે ફોતરાં ઉડાડીને અંદર રહેલા અસલી દાણાને પકડવો. જટિલતા બુદ્ધિશાળી હોવાનો પુરાવો નથી, એ ઘણી વાર આળસની નિશાની હોય છે. સાચી સ્પષ્ટતા ત્યારે આવે જ્યારે તમે વધારાના લહેકા છોલીને કેન્દ્રવર્તી હકીકત અલગ તારવી શકો.

આ વિચાર આધુનિક બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજી અને વૈચારિક મોડેલોમાંથી આવ્યો છે. રિચાર્ડ રુમેલ્ટ જેવા વ્યૂહરચનાકારોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સાચી વ્યૂહરચના શબ્દજાળમાં નથી હોતી, પણ પડકારના હાર્દને ઓળખવામાં હોય છે. જ્યારે સમસ્યા સો પાનાંમાં વર્ણવાયેલી હોય, ત્યારે અસલી કારણ એક જ વાક્યનું હોય છે. બાકી બધું વાતાવરણ છે. જે માણસ અસલી બીજ ઓળખી શકતો નથી, તે આખી જિંદગી ડાળખીઓ કાપવામાં વેડફી નાખે છે.

આપણે ત્યાં ઓફિસોમાં સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવા કરતાં એના પર ચર્ચાઓ ચલાવવામાં લોકોને વધારે રસ પડે છે. બે કલાકની મીટિંગ પતે પછી પણ કોઈને ખબર નથી હોતી કે કરવાનું શું છે. કારણ કે કોઈ સાર પકડવા તૈયાર નથી. જ્યારે તમે સાર કાઢવાનું શીખી જાઓ છો, ત્યારે સામેવાળાની દલીલોનું વજન ઘટી જાય છે. તેનો ઘોંઘાટ આપોઆપ ગળાઈ જાય છે અને ફક્ત ક્રિયાશીલ સત્ય હાથમાં બચે છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદના કોઈ સ્ટાર્ટઅપની ઓફિસ જુઓ. રોકાણકારો સામે પિચ આપતી વખતે ફાઉન્ડર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, માર્કેટ સાઇઝ અને ગ્લોબલ વિઝનની પચાસ સ્લાઇડ બતાવે છે. આ બધું પેકિંગ છે. અનુભવી ઇન્વેસ્ટર આખો તમાશો સાંભળ્યા પછી એક જ સવાલ પૂછે છે: 'ગ્રાહક પાસેથી પૈસા કઈ રીતે લેશો અને નફો કેટલો થશે?' આ સવાલ એટલે કર્નલ. આખા પ્રેઝન્ટેશનનો જીવ એ એક વાક્યમાં હતો. જ્યાં સુધી એ સવાલનો નક્કર જવાબ ન મળે, ત્યાં સુધી બાકીનો પચાસ પાનાંનો ડેક માત્ર કાગળનો કચરો છે.

જે માણસ ફોતરાં ગણવામાં રોકાયેલો રહે છે, દાણો હંમેશાં બીજાના હાથમાં જતો રહે છે.