ફેક ડોર ટેસ્ટ

વેપારમાં સૌથી મોટો ભ્રમ એ છે કે લોકો જે કહે છે તે જ ખરીદશે. કોઈને પૂછો કે નવો માલ લઈએ તો તમે લેશો? સોમાંથી નેવું જણા ઉત્સાહથી હા પાડશે. પણ જ્યારે ખિસ્સામાંથી નોટો કાઢવાની આવે ત્યારે બજાર સૂમસામ થઈ જાય છે. 'ફેક ડોર ટેસ્ટ' આ ખોટા ઉત્સાહની હવા કાઢી નાખવાની આધુનિક ટેકનિક છે. જે વસ્તુ હજુ બની જ નથી, તેનું દરવાજા જેવું એક મોહરું બજારમાં મૂકવું. ગ્રાહક એ દરવાજો ખોલવા હાથ લંબાવે છે કે નહીં, બસ એ જ માપવાનું.

આ વિચાર સિલિકોન વેલીના પ્રોડક્ટ મેનેજમેન્ટ અને આલ્બર્ટો સાવોઇયાના 'પ્રિટોટાઇપિંગ'ના પ્રયોગોમાંથી આવ્યો. એરિક રિસના લીન સ્ટાર્ટઅપ મોડેલે તેને લોકપ્રિય બનાવ્યો. કોઈ નવું ફીચર કે ઉત્પાદન બનાવવામાં લાખો રૂપિયા ખર્ચવાને બદલે માત્ર એક વેબસાઇટ પર 'બાય નાઉ'નું બટન મૂકી દો. માણસ ક્લિક કરે ત્યારે સામે સંદેશો આવે કે આ માલ હજુ તૈયાર નથી, પણ તમે કતારમાં છો. જો કોઈ બટન જ ન દબાવે, તો સમજી લેવાનું કે આખી ફેક્ટરી નાખવાની ભૂલમાંથી તમે બચી ગયા.

આ પદ્ધતિ ઘમંડનો ઇલાજ છે. મોટા ભાગના ઉદ્યોગસાહસિકો પોતાના આઇડિયાના પ્રેમમાં અંધ હોય છે. તેઓ પહેલાં પ્રોડક્ટ બનાવે છે અને પછી ગ્રાહક શોધવા રઝળે છે. ફેક ડોર ટેસ્ટ ઊંધી ગણતરી શીખવે છે. પહેલાં સાબિત કરો કે તરસ છે, કૂવો પછી ખોદો. આમાં ગ્રાહક સાથે કોઈ છેતરપિંડી નથી, પણ પોતાના અહંકાર સામેનું રક્ષણ છે.

ધારો કે લંડન કે ન્યૂજર્સીમાં વસતા આપણા એક એનઆરઆઈ ભાઈને વિચાર આવ્યો. વિદેશમાં બેઠા બેઠા ઘરડાં મા-બાપ માટે સુરત કે અમદાવાદથી ગરમાગરમ 'હોમમેડ થાળી' રોજ પહોંચાડવાની લક્ઝરી સર્વિસ શરૂ કરવી છે. તેમણે સીધા પાંચ રસોઈયા રાખીને એપ બનાવવાનું સાહસ ન કર્યું. ફેસબુક પર સાદી જાહેરાત મૂકી દીધી: 'માત્ર ૭૦ ડોલરમાં વતનમાં મા-બાપ માટે સાત દિવસનું શુદ્ધ ભોજન — ઓર્ડર કરવા અહીં ક્લિક કરો.' પાંચસો એનઆરઆઈ મિત્રોમાંથી માત્ર બે જણાએ ક્લિક કર્યું. બાકીના બધાએ ફોન પર 'વાહ, બહુ સરસ આઇડિયા' કહીને તાળીઓ પાડી હતી. તેમણે એપ બનાવવાનો વિચાર તે જ રાત્રે પડતો મૂક્યો અને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન અટકી ગયું.

લોકોના વખાણ મફત હોય છે, એમનો અંગૂઠો જ્યારે ખરીદીના બટન પર પડે ત્યારે જ સાચું બજાર શરૂ થાય છે.