ઓર્ડર પૂર્તિનું માળખું

વેચવું સહેલું છે, ગ્રાહકના હાથમાં ચીજ પહોંચાડવી અઘરી છે. મોટા ભાગના ધંધા વેચાણના વાયદા પર ઊભા થાય છે અને ડિલિવરીના ખાડામાં પડીને મરી જાય છે. ‘ફુલફિલમેન્ટ મોડેલ’ એટલે માલ ગોડાઉનમાં ભરવાથી માંડીને, તેનું પેકિંગ કરીને, ઘરાકના દરવાજે સુરક્ષિત મૂકવા સુધીની આખી વ્યવસ્થાનું લોજિસ્ટિક્સ માળખું. તમે બધો માલ પોતાની પાસે રાખીને જાતે મોકલો છો, કોઈ ત્રીજા પક્ષની કુરિયર કંપનીને સોંપો છો, કે પછી ઉત્પાદક સીધો ગ્રાહકને મોકલે તેવું ડ્રોપશિપિંગ કરો છો? આ નિર્ણય કોઈ ટેકનિકલ વિગત નથી, ધંધાની કરોડરજ્જુ છે.

આ વિચાર કોઈ એક મેનેજમેન્ટ ગુરુના મગજમાંથી અચાનક નથી ફૂટ્યો. આધુનિક સપ્લાય ચેઈન અને ઈ-કોમર્સના વિકાસ સાથે આ શબ્દ વ્યવસાય જગતમાં સ્થિર થયો છે. તેનો ઇતિહાસ સ્પષ્ટ કોઈ એક પુસ્તક સાથે જોડાયેલો નથી. પણ વિચારનો પાયો જૂનો છે: વચન આપવું સસ્તું છે, પાળવું મોંઘું છે. ખોટું મોડેલ પસંદ કરનારી કંપનીઓ નફામાં હોવા છતાં કેશ ફ્લો અને ગ્રાહકના અસંતોષને કારણે ડૂબી જાય છે.

આપણે માર્કેટિંગ પાછળ લાખો રૂપિયા ઉડાવીએ છીએ, પણ પેકેટ ક્યારે છૂટશે તેની ખાતરી હોતી નથી. આપણી સહકારી ડેરીઓ કે ખેતીના નેટવર્કને જુઓ. બનાસકાંઠાના કોઈ ગામડામાં સવારે પાંચ વાગ્યે દૂધ ભરાય, સાત વાગ્યે ચિલિંગ સેન્ટરે પહોંચે, અને રાત પડતાં પહેલાં અમદાવાદ કે મુંબઈના ઘરોમાં પાઉચ સ્વરૂપે પહોંચી જાય. આ કોઈ ચમત્કાર નથી, બુલેટપ્રૂફ ફુલફિલમેન્ટ મોડેલ છે. જો સહકારી માળખાને બદલે દૂધવાળો પોતે ઘેર ઘેર કેન લઈને પહોંચવા જાય, તો અડધું દૂધ બગડી જાય અને ધંધો ભાંગી પડે.

ખેડૂત જ્યારે પોતાની સીઝનલ કેરી સીધી શહેરમાં ગ્રાહકને વેચવા નીકળે છે, ત્યારે તે ઉત્સાહમાં હોય છે. પણ ગ્રાહક સુધી કેરી પહોંચતા જો સડી જાય કે પેકિંગ તૂટી જાય, તો મહેનત ધૂળમાં મળે છે. માલ બનાવવો એ કળા છે, પણ માલને ખરા સમયે પહોંચાડવો એ ગણિત છે. વેચાણ એ માત્ર સંમતિ છે, ખરી કસોટી ડિલિવરીમાં થાય છે.

ગ્રાહક માત્ર તમારા વચન પર ભરોસો મૂકે છે, પણ પૈસા સમયસર પહોંચેલા માલના જ ચૂકવે છે.