માહિતીની સામૂહિક રોગપ્રતિકારકતા

તમે દરેક કર્મચારી કે નાગરિકના કાનમાં જઈને સાચો સંદેશો ફૂંકી શકતા નથી. કોઈ પણ મોટું સંગઠન હોય, ત્યાં સો ટકા લોકો સુધી સીધી માહિતી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ મૂર્ખામી છે. વિલ લાર્સને ૨૦૨૩માં આ વિચાર વ્યવસાયિક વિશ્વ સમક્ષ મૂક્યો હતો. રોગચાળામાં જેમ હર્ડ ઇમ્યુનિટી હોય છે, તેમ માહિતીનું પણ છે. જો વસ્તીના એક ચોક્કસ હિસ્સા સુધી સાચી વાત બરાબર પહોંચી જાય, તો આખો સમૂહ અફવાઓ અને ગેરસમજ સામે સુરક્ષિત થઈ જાય છે.

આ વિચાર વ્યવહારુ નેતૃત્વની વાસ્તવિકતા સ્વીકારે છે. ઈમેઇલ બધા વાંચતા નથી, પરિપત્રો કચરાપેટીમાં જાય છે અને સભાઓમાં લોકો ઊંઘતા હોય છે. છતાં સંસ્થા ચાલે છે. કારણ કે માહિતી નેટવર્કમાં પ્રવેશે છે. અમુક સક્રિય લોકો તેને સમજે છે, પચાવે છે અને અનૌપચારિક ચર્ચાઓમાં બાકીના લોકો સુધી પહોંચાડે છે. જો પૂરતા પ્રમાણમાં લોકો માહિતગાર હોય, તો અજ્ઞાન આપોઆપ પરાસ્ત થાય છે.

આઝાદીની લડત વખતે ગાંધીજી કે સરદાર પટેલ પાસે રેડિયો કે સોશિયલ મીડિયા નહોતા. બારડોલી સત્યાગ્રહ વખતે દરેક ખેડૂતના ઘર સુધી સરદાર પોતે નહોતા પહોંચ્યા. એમણે ગામના પાંચ-દસ આગેવાનોને તૈયાર કર્યા. એ આગેવાનોએ માહિતીની એવી મજબૂત દીવાલ બનાવી કે અંગ્રેજ સરકારની ડરાવવાની કોઈ યુક્તિ ગામમાં ટકી શકી નહીં. એક સાચો વાવડ આખા પંથકને સુરક્ષિત કરી દેતો હતો.

જો તમે કોઈ ટીમ ચલાવો છો, તો દરેક માણસ બધું જ જાણે એવો દુરાગ્રહ છોડી દો. બળતરા કરવાથી સમય બગડશે. યોગ્ય લોકોને કેન્દ્રમાં રાખીને વાત પહોંચાડો, બાકીનું કામ માનવ સ્વભાવ કરી લેશે. માહિતી જ્યારે ગાળણ થઈને વહે છે, ત્યારે જ તે વધુ અસરકારક બને છે.

બધાને બધું સમજાવવા નીકળશો તો થાકી જશો; સાચા લોકોને સાચી વાત કહી દો, બાકીનું વજન સમાજ ઉપાડી લેશે.