ઇરિડિયમ ક્ષણ

તમે ભવિષ્યનું આયોજન સીધી લીટીમાં કરો છો, પણ દુનિયા વળાંક લઈને ક્યાંય આગળ નીકળી જાય છે. આ ભૂલનું નામ છે 'ઇરિડિયમ મોમેન્ટ'. ૧૯૯૦ના દાયકામાં મોટોરોલા કંપનીએ આખી પૃથ્વી પર સેટેલાઇટ ફોન ચલાવવા માટે અબજો ડોલર ખર્ચીને 'ઇરિડિયમ' પ્રોજેક્ટ ઊભો કર્યો. દાયકા સુધી ચાલેલું આ ભગીરથ આયોજન જ્યારે બજારમાં પહોંચ્યું, ત્યારે જમીન પર સસ્તા સેલ્યુલર ટાવર આવી ગયા હતા. સાદો મોબાઇલ પહોંચમાં આવી ગયો અને મોટોરોલાનો પ્રોજેક્ટ લોન્ચ થતાં જ નાદાર થઈ ગયો.

આ શબ્દ સલીમ ઇસ્માઇલે ૨૦૧૪માં પોતાના પુસ્તક 'એક્સ્પોનેન્શિયલ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ'માં પ્રચલિત કર્યો હતો. એમનો તર્ક સ્પષ્ટ હતો: મોટી કંપનીઓ ધીમી ગતિએ, સીધા ગણિતથી વિચારે છે. તેઓ માને છે કે આવતા દસ વર્ષમાં ટેક્નોલોજી દસ ડગલાં આગળ વધશે. પણ નવી ટેક્નોલોજી સીધી રેખામાં નથી દોડતી, એ કૂદકા મારે છે. જ્યારે તમે પાંચ ડગલાં પહોંચો, ત્યારે બજાર એક હજાર ડગલાં આગળ નીકળી ચૂક્યું હોય છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર જૂના અનુભવી રોકાણકારો ઘણી વાર આ જ ખાડામાં પડે છે. ધારો કે મુકેશભાઈ છેલ્લા પંદર વર્ષથી સિનેમા હોલ કે ડીવીડી બનાવતી કંપનીઓના શેરમાં કમાયા છે. તેઓ ગણતરી માંડે છે કે દેશની વસ્તી વધી રહી છે, એટલે થિયેટરની ટિકિટોનો વેપાર આવતા દસ વર્ષ સુધી એ જ ગતિએ વધશે. તેઓ કરોડોનું રોકાણ હોલની ચેઇનમાં ઢાળી દે છે. દરમિયાન સસ્તા ડેટા અને ઓટીટી પ્લેટફોર્મ આખા મનોરંજન બજારનો નકશો બદલી નાખે છે. મુકેશભાઈ હિસાબમાં સાચા હતા, પણ એમની ધારણા સમયની ગતિ સામે અંધ હતી.

આ સ્થિતિ ફક્ત ધંધામાં જ નહીં, કારકિર્દીમાં પણ બને છે. તમે કોઈ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા કે ડિગ્રી માટે પાંચ વર્ષનું કઠોર આયોજન ઘડો છો. પણ તમે પાસ થઈને બહાર આવો ત્યાં સુધીમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એ આખા હોદ્દાની જરૂરિયાત જ ખતમ કરી નાખે છે. જૂની પદ્ધતિનું શ્રેષ્ઠ આયોજન પણ નવી ટેક્નોલોજીના ઝંઝાવાત સામે કાગળની હોડી સાબિત થાય છે.

જે લોકો ધીમી ઘડિયાળ જોઈને ભવિષ્ય નક્કી કરે છે, ઇતિહાસ એમને સીધા મ્યુઝિયમમાં મૂકી દે છે.