નવના આંકડાની ઉંમર

ઓગણત્રીસ, ઓગણચાલીસ કે ઓગણપચાસ. આ માત્ર કેલેન્ડરની સામાન્ય તારીખો નથી, પણ માણસના મગજમાં વાગતી ખતરાની ઘંટીઓ છે. જ્યારે માણસની ઉંમરનો છેલ્લો આંકડો નવ પર પહોંચે છે, ત્યારે અચાનક તેનું વલણ બદલાઈ જાય છે. આવતા વર્ષે નવો દાયકો બેસવાનો છે એવો એક અદ્રશ્ય ડર જાગે છે. અચાનક એવું લાગે છે કે સમય હાથમાંથી સરકી રહ્યો છે. આ માનસિક અવસ્થાને મનોવિજ્ઞાનમાં નાઈન-એન્ડિંગ એજિસ કહે છે.

આ વિચાર મનોવિજ્ઞાનીઓ એડમ ઓલ્ટર અને હેલ હર્શફિલ્ડના ૨૦૧૪ના સંશોધનમાંથી આવ્યો. એમણે જોયું કે જે લોકોની ઉંમર ૨૯, ૩૯ કે ૪૯ વર્ષની હોય, તેઓ જીવનના અર્થ વિશે વધારે ગંભીરતાથી વિચારવા લાગે છે. આ ઉંમરે લોકો સામાન્ય દિવસો કરતાં વધુ તીવ્ર નિર્ણયો લે છે. કોઈ અચાનક નોકરી છોડી દે છે, કોઈ મેરેથોનમાં દોડવા માંડે છે, તો કોઈ ગંભીર ડિપ્રેશનમાં સરી પડે છે. આગળ વધતો નવો દશકો માણસને પોતાના હિસાબ-કિતાબ તપાસવા મજબૂર કરે છે.

આનું કારણ મનની ઓડિટ કરવાની વૃત્તિ છે. આપણને ગોળ આંકડા ગમે છે. ત્રીસ કે ચાલીસની ઉંમર સમાજમાં એક મોટો સીમાચિહ્ન મનાય છે. એટલે એ આવવાની બરાબર પહેલાં, માણસ એક જાતનું અસ્તિત્વનું સંકટ અનુભવે છે. મેં અત્યાર સુધી શું ઉખાડ્યું? હવે પછી શું? આ ગભરાટ માણસ પાસે કાં તો અસાધારણ સાહસ કરાવે છે, અથવા અવિચારી ભૂલો કરાવે છે. આ આંતરિક ધ્રુજારી સામાન્ય નથી.

આપણા પ્રવાસ અને યાત્રાના બજારમાં આ ખેલ સાફ દેખાય છે. ધારો કે કિરીટભાઈ ૩૯ વર્ષના થયા. વીસ વર્ષથી કાપડની દુકાને બેસીને થાકી ગયા છે. અચાનક તેમને મોક્ષ અને એડવેન્ચર બંને યાદ આવે છે. ચાલીસમા વર્ષે પહોંચતાં પહેલાં એ લદ્દાખની બાઇક ટૂર બુક કરાવે છે અથવા કેદારનાથ-બદ્રીનાથની કઠિન યાત્રાએ નીકળી પડે છે. ટૂર ઓપરેટરો આ મનોવિજ્ઞાન બરાબર જાણે છે. કિરીટભાઈને પહાડ નથી બોલાવતો, અંદર બેઠેલો નવડો બોલાવે છે. નવા દાયકામાં પ્રવેશતા પહેલાં પોતે જીવંત છે એ સાબિત કરવાની આ ઉતાવળ છે.

નવડો પૂરો થાય એટલે ઉંમર નથી બદલાતી, ભ્રમનો દાયકો બદલાય છે.