મુદત વગરનો દાવ

વાટાઘાટોમાં સૌથી કિંમતી ચલણ સમય છે. સામાન્ય રીતે લોકો કામ પૂરું કરવા કે સોદો આટોપવા માટે ચોક્કસ તારીખ નક્કી કરે છે. પણ જ્યારે એક પક્ષ જાણીજોઈને કોઈ અંતિમ તારીખ આપતો જ નથી, ત્યારે રમત પલટાઈ જાય છે. સામેવાળાને લાગે છે કે ઘડિયાળ તેની વિરુદ્ધ દોડી રહી છે, જ્યારે આ બાજુ સંપૂર્ણ શાંતિ છે. કોઈ છેલ્લી તારીખ ન હોવી એ પોતે એક યોજના છે. આ દાવ સામેવાળા પક્ષની ધીરજ, રોકડ અને આત્મવિશ્વાસને ધીમે ધીમે કોરી ખાય છે.

આ ચોક્કસ શબ્દપ્રયોગ બિઝનેસ અને વાટાઘાટોના ક્ષેત્રમાં વપરાય છે, પણ તે કયા લેખકે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નથી. વિચાર વ્યવહારુ મનોવિજ્ઞાનનો છે. જે પક્ષ પાસે સમયની ખેંચ નથી અથવા જે સમય ખેંચાઈ જવાનો ઢોંગ કરી શકે છે, ટેબલ પર તેની પકડ મજબૂત રહે છે. જ્યારે તમે સામેવાળાને ડેડલાઇન આપો છો, ત્યારે તમે તમારી મર્યાદા જાહેર કરી દો છો. ડેડલાઇન છુપાવી દો એટલે અનિશ્ચિતતા પેદા થાય છે. રાજકારણીઓ અને ચતુર વેપારીઓ સદીઓથી આ જ રમત રમે છે.

આ વ્યૂહરચનાનો ભોગ એ લોકો બને છે જેમને બધું ઉતાવળમાં પતાવવું હોય છે. બેંગલુરુ કે ગુરુગ્રામની સ્ટાર્ટઅપ સંસ્કૃતિમાં આ રોજ બને છે. ધારો કે એક નાનું સોફ્ટવેર સ્ટાર્ટઅપ કોઈ મોટી ભારતીય ટેલિકોમ કંપની સાથે કોન્ટ્રાક્ટ કરવા બેઠું છે. સ્ટાર્ટઅપના સ્થાપક પાસે આવતા મહિનાનું પગારપંચુક ચૂકવવા પૂરતા જ પૈસા છે. સામે બેઠેલા કોર્પોરેટ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ મીટિંગમાં હસીને કહે છે, 'આપણે કોઈ ઉતાવળ નથી, બધું બરાબર ચકાસીને જ આગળ વધીશું.'

તેઓ ફાઇલ પર બેસી રહે છે. કોઈ અંતિમ તારીખ નથી મળતી. અઠવાડિયાઓ વીતી જાય છે. સ્ટાર્ટઅપના સ્થાપકના પેટમાં તેલ રેડાય છે. અનિશ્ચિતતા એટલી અસહ્ય થઈ જાય છે કે છેવટે નાની કંપની પોતાના ભાવ અડધા કરી નાખે છે, માત્ર એટલા માટે કે સોદો ઝડપથી સીલ થાય. કોઈ આક્રમક દલીલ વિના, માત્ર સમયની મર્યાદા ગાયબ કરીને મોટો પક્ષ જીતી જાય છે. જે માણસ ઘડિયાળ તરફ વારંવાર જોતો રહે છે, તે હંમેશા હારે છે.

જેની પાસે રાહ જોવાની લક્ઝરી છે, શરતો હંમેશા એ જ નક્કી કરે છે.