ઓઇલ સ્લિક અસર

દરિયામાં એક જહાજમાંથી તેલ ઢોળાય ત્યારે તે એક ખૂણામાં શાંત પડી રહેતું નથી. પાણીની સપાટી પર એ ચીકણું પડ જોતજોતામાં કિલોમીટરો સુધી ફેલાઈ જાય છે. સ્વચ્છ પાણી કાળું પડી જાય છે. માનવ મગજ પણ આવું જ કરે છે. જીવનના કોઈ એક ક્ષેત્રમાં જાગેલી કડવાશ, નફરત કે અણગમો ધીમે રહીને બાકીના તમામ ક્ષેત્રો પર પથરાઈ જાય છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક બીમારીનું નામ છે ઓઇલ સ્લિક અસર.

આ રૂપક જાણીતા અર્થશાસ્ત્રી અને લેખક ટિમ હાર્ફોર્ડે વર્ષ ૨૦૨૨માં ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સના પોતાના લેખમાં આપ્યું હતું. લોકો એક જ બાબત પરથી આખી વ્યક્તિ કે દુનિયાનું મૂલ્યાંકન કેમ બદલી નાખે છે, તે સમજાવવા તેમણે આ શબ્દ વાપર્યો હતો. એક વિષયનો ગુસ્સો જ્યારે બિનસંબંધિત વિષયોને પ્રદૂષિત કરવા લાગે, ત્યારે બુદ્ધિનું કામ પૂરું થઈ જાય છે.

આ અસર નુકસાન ત્યારે કરે છે જ્યારે તમે પ્રોફેશનલ અને વ્યક્તિગત બાબતો વચ્ચેની સરહદ ભૂંસી નાખો છો. એક સહકર્મી સાથે રાજકીય મતભેદ થયો, એટલે તમને એનું કામ પણ ખરાબ દેખાવા લાગે. ઘરમાં કોઈની સાથે બોલાચાલી થઈ, એટલે ઓફિસનો આખો પ્રોજેક્ટ નકામો ભાસે. મગજ સામાન્યીકરણ કરવામાં બહુ ઉતાવળું છે. તે ઝડપથી નિર્ણય લેવા માટે એક ક્ષેત્રની ચીકાશ બીજા બધા ક્ષેત્રો પર ચોપડી દે છે. પરિણામે નિર્ણયો તટસ્થ રહેતા નથી.

બોલિવૂડમાં આ દ્રશ્ય અવારનવાર દેખાય છે. કોઈ એક અભિનેતાએ દેશના રાજકારણ કે સામાજિક મુદ્દા પર પોતાની અંગત ટિપ્પણી કરી દીધી. લોકોને એ વિચાર ન ગમ્યો. સામાન્ય સંજોગોમાં વિરોધ એ નિવેદન પૂરતો સીમિત રહેવો જોઈતો હતો. પણ અહીં તેલ ફેલાઈ ગયું. અચાનક લોકો નક્કી કરી લે છે કે હવે એની નવી ફિલ્મ જોવી જ નથી. એનો અભિનય કંગાળ છે, એની વાર્તા ભંગાર છે અને એના ગીતો સાંભળવા જેવા નથી. એક રાજકીય વાક્ય કલાના આખા કેનવાસને કાળો કરી દે છે.

વિચારોની ગંદકીને એક જ રૂમમાં પૂરી રાખતાં શીખો; જો એ બહાર નીકળી તો આખું ઘર બદનામ કરશે.