આ કંપનીઓ બીજાના વિશે તો બોલે છે, પણ પોતાના વિશે નહીં.

જેવા માણસોને નોકરી આપે છે, એટલે કે એવા લોકો જે કંપનીમાં જઈને બોસને સલાહ આપે છે અને તેમની સમસ્યાઓ સુલझાવે છે - આ તો પરંપરાગત સલાહકારનું જ કામ છે, ફક્ત નવું નામ છે. આ તો બસ નામ બદલવાનું રમત છે - પટાવાળાને "office assistant," ચપરાસીને "support staff," અને આવું જ. પણ હાયેક જેવા અર્થશાસ્ત્રીઓ કહેતા હતા કે જ્ઞાન તો વિખરાયેલું છે, કોઈ એક માણસ તેનું સર્વજ્ઞ હોઈ શકતો નથી.

આ જ્ઞાન તો ગલીના કરિયાણાવાળાને છે - તેને ખબર છે કે આ મહિને કયા ઘરમાં લગ્ન છે તો ઘી નો સ્ટોક વધારી રાખવો. તમારા ફેમિલી ડોક્ટરને ખબર છે કે દાદીમાને દવાથી નહીં, દીકરા ના ફોન થી રાહત મળે છે. આ વ્યવહારિક જ્ઞાન કોઈ ડેટાસેટમાં મળતું નથી, કોઈ સર્વે કરીને મળતું નથી.

હાયેક 80 વર્ષ પહેલા જે કહી ગયો તે આજે AI કંપનીઓ ધીમે ધીમે સ્વીકારી રહી છે - કન્સલ્ટન્ટ ભરતી કરીને. કારણ કે જ્યારે AI ને કંપનીમાં ઘુસાડવાનો સમય આવે છે, ત્યારે ખબર પડે છે કે CFO ને એક્સેલ ફાઇલમાં વાદળી રંગની હેડિંગ સાથે ડેટા જોઈએ છે.

આ "જ્ઞાન" AI ને ક્યાંથી મળે? માણસ જોઈએ - એક જણ જે CFO સામે બેસે, સમજાવે, અને કહે: "હું તમારી જ ભાષામાં બોલીશ." સોસાયટી તો દિવસ-રાત ફોરવર્ડ કરે છે કે AI આવી ગયું અને વકીલો બેરોજગાર થશે, પણ વાસ્તવમાં આપણા ભત્રીજાને તો આ કન્સલ્ટન્ટ કામ જ મળી ગયું.

પણ જ્યારે પોતાનો કેસ ચાલે તો તરત જ વકીલ સાહેબને ફોન કરીએ - AI ને નહીં, કારણ કે AI ને એ ખબર નથી કે જજ સાહેબને બપોરે ઊંઘ આવે છે. આપણે બીજા માટે જૂની વ્યવસ્થા ચાહીએ છીએ, પણ પોતાને માટે AI - આ જ વિરોધાભાસ છે.

દીકરાને કહીશું કોડિંગ શીખ, પણ ઘરે પ્લમ્બર બોલાવીશું જે 30 વર્ષથી પાઈપ ફીટ કરે છે. આપણે એ વિચાર સુધી પહોંચતા જ નથી કે AI તે પ્લમ્બરને કેવી રીતે બદલી શકે. ટેકનોલોજી બદલાય છે, પણ માણસનો અહંકાર નહીં - એ જ સત્ય છે.

AI કંપનીઓ ભલે કંઈ પણ કહે, પણ તેમના પોતાના HR, એકાઉન્ટન્ટ અને કન્સલ્ટન્ટ તો છે જ, ભલે તેમને "forward deployed engineer" જેવું ફેન્સી નામ આપ્યું હોય. જે દિવસે આ કંપનીઓ આવી ટીમો બંધ કરશે, ત્યારે માની લેવું કે ખરેખર કંઈક બદલાયું છે - ત્યાં સુધી તો બધી વાતો દાદાજીની પાન-ની દુકાનની ગપશપ જેવી છે.

આ કંપનીઓ બીજાના વિશે તો બોલે છે, પણ પોતાના વિશે નહીં.

મોટી AI કંપનીઓ હવે વકીલો અને સેલ્સ-ટીમ ભાડે રાખી રહી છે - એટલે કે માણસોની જરૂર ઘટી નથી, વધી છે. હાયેકે 1945માં જે "knowledge problem" વર્ણવ્યો તે આજે પણ એટલો જ સાચો છે - સૌથી શક્તિશાળી LLM પણ ઓફિસમાં શું ચાલી રહ્યું છે તે સમજી શકતા નથી. અને સંશોધનો દર્શાવે છે કે 60% થી વધુ ગ્રાહકોને AI સેટ કરવા માટે માણસની મદદ જરૂરી પડી છે.**Parag Ratanpara**

**English Title:** The Consultant Hiding Inside the Machine
**Gujarati Title:** મશીનની અંદર છુપાયેલો સલાહકાર

---

એક જમાનો હતો જ્યારે કંપનીઓ "ઓટોમેશન" શબ્દ સાંભળીને હાંફતી હતી. આજે એ જ કંપનીઓ AI ના નામે હાંફે છે — અને AI કંપનીઓ માણસોના નામે હાંફે છે. હા, વાંચ્યું એ સાચું છે. જે AI કંપનીઓ રોજ સવારે પ્રેસ-રિલીઝ બહાર પાડે છે કે "પાંચ વર્ષમાં ડોક્ટર, વકીલ, શિક્ષક, બધાં બેરોજગાર થઈ જશે," એ જ કંપનીઓ રાતે ચૂપચાપ "forward deployed engineer" ની ભરતી કરે છે.

આ "forward deployed engineer" શું છે? જરા ગુજરાતીમાં સમજાવું — એ માણસ છે જે કંપનીમાં જઈને બેસે, બોસને સમજાવે, સ્ટાફને શીખવાડે, અને AI ને કેવી રીતે વાપરવું એ બતાવે. એટલે કે, સલાહકાર. કન્સલ્ટન્ટ. દાદાના જમાનામાં જેને આપણે "મેનેજર સાહેબ" કહેતા હતા, બાપાના જમાનામાં "consultant," અને હવેના જમાનામાં "forward deployed engineer." પગાર બદલાય, ટાઈટલ બદલાય, કામ એ જ — બીજાને સમજાવવાનું.

આપણા દેશમાં આ રમત નવી નથી. પટાવાળાને "ઓફિસ આસિસ્ટન્ટ" બનાવ્યો, ચપરાસીને "support staff," ક્લાર્કને "executive," અને હવે ચાવાળાને "beverage specialist" બનાવાય તો નવાઈ નહીં. નામ બદલવાથી જો સ્ટેટસ વધતું હોત તો અમદાવાદની દરેક પોળમાં CEO બેઠા હોત.

પણ વાત ગંભીર છે. એક અર્થશાસ્ત્રી હતા — હાયેક. 1945 ની સાલમાં એમણે કહેલું કે દુનિયાનું જ્ઞાન કોઈ એક માણસ પાસે, એક કમ્પ્યુટરમાં, એક સરકારી દફતરમાં ભેગું ના થાય. જ્ઞાન વહેંચાયેલું છે — ગલીના કરિયાણાવાળાને ખબર છે કે આ મહિને કયા ઘરમાં લગ્ન છે, એટલે ઘી નો સ્ટોક વધારી રાખવો. તમારા ફેમિલી ડોક્ટરને ખબર છે કે દાદીમાને દવાથી નહીં, દીકરા ના ફોન થી રાહત મળે છે. આ "જ્ઞાન" કોઈ ડેટાસેટમાં નથી મળતું. કોઈ સર્વર પર અપલોડ નથી થયું. હાયેક 80 વર્ષ પહેલા જે કહી ગયો, એ આજે AI કંપનીઓ ધીમે ધીમે સ્વીકારી રહી છે — બેશરમ થઈને નહીં, કન્સલ્ટન્ટ ભરતી કરીને.

કારણ કે જ્યારે AI ને કંપનીમાં ઘુસાડવાનો સમય આવે, ત્યારે ખબર પડે છે કે CFO ને ડેટા જોઈએ છે — એક્સેલ માં, વાદળી રંગની હેડિંગ સાથે, અને હેડિંગ Calibri 11 માં હોવી જોઈએ. આ "જ્ઞાન" AI ને ક્યાંથી મળે? એ માટે માણસ જોઈએ — એક માણસ જે CFO સામે બેસે, સહન કરે, સમજાવે, અને છેલ્લે કહે: "સાહેબ, હું તમારી જ ભાષામાં બોલીશ."

સોસાયટીની મઝા જુઓ. આપણે દિવસ-રાત વોટ્સએપ ગ્રુપમાં ફોરવર્ડ કરીએ છીએ કે "AI આવી ગયું, હવે વકીલો બેરોજગાર." પણ આપણા ભત્રીજાનો કેસ ચાલે ત્યારે? તરત જ ફોન જાય વકીલ સાહેબને — "ભાઈ, એપોઇન્ટમેન્ટ આપો." AI ને નહીં પૂછીએ. કારણ કે AI ને એ ખબર નથી કે જજ સાહેબને બપોરે ઊંઘ આવે છે, અને એ સમયે કેસ ના મૂકવો.

બીજો વિરોધાભાસ — આપણને જાત માટે AI જોઈએ છે, બીજા માટે જૂની વ્યવસ્થા. દીકરાને કહીશું, "બેટા, કોડિંગ શીખ, AI તો બધી નોકરી લઈ લેશે." પણ આપણા પોતાના કામ માટે? ઘરે પ્લમ્બર બોલાવીશું, જે છેલ્લા 30 વર્ષથી પાઈપ ફીટ કરે છે. એ પ્લમ્બર ને AI કેવી રીતે રિપ્લેસ કરશે, એ વિચાર સુધી આપણે પહોંચતા જ નથી — કારણ કે ત્યાં વિચારવાનું દુખ થાય છે.

સત્ય શું છે? સત્ય એ છે કે ટેકનોલોજી બદલાય છે, માણસનો અહંકાર નહીં. AI કંપનીના CEO ભલે ગમે તે કહે, એમની કંપનીમાં HR છે, એકાઉન્ટન્ટ છે, અને હા, કન્સલ્ટન્ટ પણ છે — ભલે એને "forward deployed engineer" નામ આપ્યું હોય. નામમાં ભાર છે, કામમાં નહીં.

છેલ્લે એક વાત — જે દિવસે AI કંપનીઓ આ "forward deployed engineering" ટીમો બંધ કરશે, એ દિવસે માની લેવું કે ખરેખર કંઈક થયું છે. ત્યાં સુધી, બધી ASI ની વાતો એ જ છે જે દાદાજી પાનની દુકાન પર બેસીને કરતા હતા — બીજાના વિશે. પોતાના વિશે નહીં.

---

**Real but Weird Facts:**
- OpenAI, Anthropic, અને Google જેવી મોટી AI કંપનીઓ આજે "solutions engineer" અને "forward deployed" ટીમો માટે પાગલની જેમ ભરતી કરી રહી છે — એટલે કે AI આવ્યા પછી માણસોની માગ ઘટવાને બદલે વધી છે.
- 1945 માં હાયેકે જે "knowledge problem" વર્ણવ્યો, એ આજે પણ એટલો જ સાચો — દુનિયાનો સૌથી મોટો LLM પણ "આ ઓફિસમાં કઈ વાત બોસ સામે ના કહેવાય" એ સમજી શકતો નથી.
- ઘણા સર્વેમાં દેખાયું છે કે કંપનીઓમાં AI પ્રોજેક્ટ્સની મોટી ટકાવારી નિષ્ફળ જાય છે — ટેકનોલોજીને કારણે નહીં, માણસોને AI અપનાવવામાં તકલીફ થાય છે એટલે.

---

**Parag Ratanpara**

If you like it, please share it.

\#AIReality \#HumanInTheLoop \#FutureOfWork \#TechSatire
\#મશીનનીદુનિયા \#માણસનુંમહત્વ \#સમાજનીસચ્ચાઈ \#વ્યંગ્ય