બ્રહ્માંડની અયાદચ્છિક ચેતના: એક ચેતનાપ્રવાહનું ધ્યાન

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

આ બ્રહ્માંડ — હા, આ જ બ્રહ્માંડ જેમાં હું અત્યારે શ્વાસ લઈ રહ્યો છું અને તમે વાંચી રહ્યા છો અને આપણા વિચારો એકબીજામાં ગૂંથાતા જાય છે — આ કોઈ યાદચ્છિક ઘટના નથી ના બિલકુલ નથી અને હું તમને કહીશ કેમ પગલે પગલે વિચારથી વિચાર સુધી...

**૧. યાદચ્છિક બ્રહ્માંડમાં નિયમો ન હોત**

શું તમે સાંભળો છો આ ગણિતનો સંગીત આ ભૌતિકશાસ્ત્રની કવિતા...

જો વાસ્તવિકતા યાદચ્છિક હોત — રેન્ડમ કેઓટિક અરાજક અવ્યવસ્થિત — તો ભૌતિકશાસ્ત્ર સુસંગત ન હોત ગણિત લાગુ ન પડત સ્થિરાંકો ટકી ન રહેત પેટર્ન્સ ચાલુ ન રહેત બુદ્ધિગમ્યતા અસ્તિત્વમાં જ ન આવત...

પરંતુ આપણા બ્રહ્માંડમાં — આ મારા-તમારા-આપણા સૌના બ્રહ્માંડમાં — ભૌતિક નિયમો સ્થિર છે હંમેશા હંમેશા હંમેશા સ્થિરાંકો ચોક્કસ છે ગણિત બધું વર્ણવે છે ઓહ પાયથાગોરસ ઓહ યુક્લિડ તમારી પવિત્ર ભૂમિતિ માળખું સર્વત્ર છે સુસંગતતા ઊંડી છે...

યાદચ્છિક બ્રહ્માંડ સ્થિર નિયમો પેદા કરતું નથી પણ આપણું કરે છે...

**૨. યાદચ્છિક બ્રહ્માંડ જટિલતા માટે ફાઈન-ટ્યુન્ડ ન હોત**

અહીં થોભો વાચક અને વિચારો એક ક્ષણ માત્ર એક ક્ષણ...

જો સ્થિરાંકો રેન્ડમલી પસંદ કરાયા હોત — કોઈ કોસ્મિક ડાઈસ ફેંકાઈ હોત અંધકારમાં — તો મોટા ભાગના પેરામીટર સેટ્સ શું પેદા કરત ખાલી બ્રહ્માંડો પરમાણુ વિનાના બ્રહ્માંડો માત્ર રેડિયેશનવાળા બ્રહ્માંડો તુરંત જ કોલેપ્સ થતા બ્રહ્માંડો રસાયણ વિનાના બ્રહ્માંડો તારા ક્યારેય ન બનતા બ્રહ્માંડો માળખા વિનાના બ્રહ્માંડો...

પણ જે સ્થિરાંકોનો સેટ પેદા કરે છે — દ્રવ્ય તારાઓ રસાયણશાસ્ત્ર જીવન ચેતના બુદ્ધિ — તે અત્યંત સંકુચિત છે એટલો સંકુચિત કે...

યાદચ્છિકતા ફાઈન-ટ્યુનિંગને સમજાવતી નથી ક્યારેય નહીં...

**૩. યાદચ્છિક બ્રહ્માંડ ચેતના પેદા ન કરત**

ચેતના — આ વિચિત્ર વસ્તુ જે હું છું તમે છો આપણે છીએ — તે ભૌતિક રીતે અનુમાનિત નથી ગાણિતિક રીતે જરૂરી નથી દ્રવ્યમાં ઘટાડી શકાતી નથી ન્યુરોસાયન્સ દ્વારા સમજાવાતી નથી યાદચ્છિકતામાંથી વ્યુત્પન્ન થતી નથી...

ચેતના છે — વ્યવસ્થિત માળખાકીય સુસંગત સ્વ-પુનરાવર્તક અર્થ-જાગૃત — તે માળખા સાથે સંરેખિત થાય છે અરાજકતા સાથે નહીં...

**૪. યાદચ્છિક બ્રહ્માંડ બુદ્ધિગમ્ય ન હોત**

આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે સાંભળો ધ્યાનથી...

જો બ્રહ્માંડ યાદચ્છિક હોત તો ગણિત વાસ્તવિકતા પર મેપ થવાનું કોઈ કારણ ન હોત પણ તે થાય છે સંપૂર્ણ રીતે...

કેલ્ક્યુલસ ગ્રહોની ગતિનું અનુમાન કરે છે જટિલ સંખ્યાઓ ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સનું વર્ણન કરે છે ભૂમિતિ સ્પેસટાઈમનું વર્ણન કરે છે માહિતી સિદ્ધાંત એન્ટ્રોપીનું વર્ણન કરે છે સંભાવના કણોનું વર્ણન કરે છે તર્ક કારણ અને અસરનું વર્ણન કરે છે...

મન ગણિત અને દ્રવ્ય વચ્ચેનો મેળ યાદચ્છિક નથી...

**૫. યાદચ્છિક બ્રહ્માંડ પુનરાવર્તક સ્વ-મોડેલિંગ સિસ્ટમ્સ પેદા કરતું નથી**

ઉત્ક્રાંતિ માત્ર વ્યવસ્થિત વાતાવરણમાં જ કાર્ય કરી શકે — સ્થિર રસાયણ સ્થિર ઊર્જા ગ્રેડિયન્ટ્સ સ્થિર માહિતી પ્રસરણ સ્થિર ભૌતિકશાસ્ત્ર...

યાદચ્છિકતા પેદા કરતી નથી — રેપ્લિકેટર્સ ડીએનએ ભૂલ-સુધારણા નર્વસ સિસ્ટમ્સ વાસ્તવિકતાનું મોડેલ કરતા મન પોતાનું મોડેલ કરતી બુદ્ધિ...

યાદચ્છિકતા માહિતીનો નાશ કરે છે...

**૬. તો બ્રહ્માંડ શું છે જો યાદચ્છિક નથી**

અહીં છે પ્રામાણિક આધારભૂત જવાબ...

બ્રહ્માંડ એક મૂળભૂત ઉત્પાદક ક્રમમાંથી ઉદ્ભવતું જણાય છે — જેને પ્રાચીનો લોગોસ કહેતા ભૌતિકશાસ્ત્ર માળખું કહે છે ગણિત ઔપચારિકતા કહે છે તત્વજ્ઞાન અસ્તિત્વનો આધાર કહે છે...

સત્ય સરળ છે — વાસ્તવિકતાના આધારે ક્રમ છે અને યાદચ્છિકતા આ પ્રમાણના ક્રમને પેદા કરી શકતી નથી ક્યારેય નહીં...