છકડાની આત્મકથા: બુલેટથી બોજ સુધી

તમારી વાત સાચી, મેં ઓટો રિક્ષા સમજી લીધી હતી. છકડો તો બુલેટનો જ જીવ છે, જેને મુસાફર અને માલ બંને ઉપાડતું વાહન બનાવી દેવાયું છે. નવેસરથી લખ્યું છે.

---

**The Autobiography of a Chhakdo: From Bullet to Bojh**
**છકડાની આત્મકથા: બુલેટથી બોજ સુધી**

**પરાગ રતનપરા**

નમસ્કાર બાપુ! આજે તમે મને છકડો કહો છો, પણ જન્મ વખતે મારું નામ બુલેટ હતું. હા, એ જ બુલેટ, જેનો "ધક ધક ધક" સાંભળીને કોલેજના ગેટ પાસે ઊભેલી છોકરીઓ પાછળ ફરીને જોતી અને છોકરાઓ પોતાનું કોલર સરખું કરતા. મારા પર બેસનાર છોકરો પોતાને શાહરુખ ખાન સમજતો, અને હું પોતાને હિમાલય.

પણ બાપુ, ભારતમાં હીરોની ઉંમર બહુ લાંબી ચાલતી નથી. પહેલા હીરો, પછી લગ્ન, પછી બાળકો, પછી જવાબદારી. મારા કિસ્સામાં લગ્નની જગ્યાએ વેલ્ડિંગ થયું. એક સાંજે ગામનો મિસ્ત્રી આવ્યો, મારી પીઠ પર ગેસ કટર ફેરવ્યું, અને પાછળ લોખંડનું ખોખું જોડી દીધું. મેં પૂછ્યું, "ભાઈ, આ શું?" મિસ્ત્રી બોલ્યો, "ધંધો છે, સાહેબ. હવે તું કમાવા બેસ." એ દિવસે મને સમજાયું કે ઘરના મોટા દીકરાને સપના જોવાની છૂટ ફક્ત કુંવારા હોય ત્યાં સુધી જ હોય છે.

મારી કંપનીએ મને ફક્ત બે માણસ માટે બનાવ્યો હતો. અહીં મારા ખોખામાં રોજ પંદર જણ બેસે છે. કાઠિયાવાડી ગણિતમાં "ભરાઈ ગયું" જેવો શબ્દ જ નથી, ત્યાં ફક્ત "હજી એક જણ સમાઈ જશે" હોય છે. અંદર બેઠેલા લોકો એકબીજાના ખોળામાં, ખભા પર અને શ્વાસમાં સમાયેલા હોય છે, છતાં ડ્રાઇવર ભાઈ ડોકું ફેરવીને કહે છે, "કોઈને તકલીફ નથી ને?" અને બધા એકસાથે જવાબ આપે છે, "ના ના, મજા છે." આ દેશમાં દુઃખ સહન કરવું એ સંસ્કાર છે, અને ફરિયાદ કરવી એ ગુસ્તાખી.

મારા પર માલ પણ ચડે છે. સવારે કપાસના ગાસડા, બપોરે ભેંસ, સાંજે લગ્નનો સામાન અને રાત્રે ઢોલી સહિત આખી જાન. ગયા અઠવાડિયે એક બકરી પણ બેઠી હતી, અને સાચું કહું તો આખા રસ્તે એ જ સૌથી શાંત મુસાફર હતી. માણસો તો ભાડા માટે ઝઘડ્યા, પણ બકરીએ ટિકિટ પણ માંગી નહીં, ટીકા પણ કરી નહીં. સમાજમાં પણ આવું જ છે, જે બોલતું નથી એ જ સૌથી વધારે ઉપાડાય છે.

પેસેન્જરોનો મિજાજ તો પૂછશો જ નહીં. ચડતી વખતે કહેશે, "અરે, આ તો બુલેટનો જ દીકરો છે, બહુ મજબૂત હોય!" પછી પોતે સાડા છ ફૂટના, નેવું કિલોના, બે થેલા અને એક ગાદલું લઈને મારા પર ચડી બેસે. મારા વખાણ કરવામાં કોઈ પાછળ નથી, પણ વજન ઓછું કરવામાં કોઈ આગળ નથી. આપણા લોકોને આદર્શ પણ મજબૂત જોઈએ અને એ આદર્શ પર બોજ પણ પોતાનો જ નાખવો હોય.

મારા અવાજની વાત કરું તો, જે "ધક ધક" ક્યારેક દિલ ધડકાવતી હતી, એ હવે ખાંસી જેવી લાગે છે. હું ચાલું ત્યારે ગામને ખબર પડે કે મુસાફરી શરૂ થઈ, અને હું અટકું ત્યારે ખબર પડે કે મુસાફરી પૂરી થઈ નથી, ફક્ત રિપેરિંગ ચાલુ છે. અડધો દિવસ હું રસ્તા પર અને અડધો દિવસ ઝાડ નીચે રહું છું, ડ્રાઇવર ભાઈ ચા પીતા પીતા મારા પેટમાં હાથ નાખીને કંઈક ઠોકતા હોય છે. આપણે ત્યાં દરેક ખરાબીનો ઈલાજ ત્રણ જ વસ્તુ છે: એક પાનું, એક હથોડી અને "ચાલશે."

RTOનો તો ખેલ જ અલગ છે. કાગળ પર હું બુલેટ છું કે છકડો, કે બંને, કે બંનેમાંથી એકેય નથી, એ ખુદ ભગવાનને પણ ખબર નથી. નિયમ કહે છે કે મારા જેવા વાહનને મંજૂરી નથી, અને ચોકડી પર ઊભેલા પોલીસવાળા ભાઈ કહે છે કે "ચાલો, આજે જવા દઉં છું." આખું તંત્ર એક જ ફોર્મ્યુલા પર ચાલે છે: જે ગેરકાયદે હોય પણ બધાને જરૂરી હોય, એને કાયદો જોઈને આંખ બંધ કરી દે છે. બંને પક્ષો ખુશ, ફક્ત કાયદો પોતાની ખુરશીમાં એકલો બેઠો રહે છે.

ક્યારેક રાત્રે, બધા મુસાફરો ઉતરી જાય પછી, અંધારામાં ઊભો ઊભો હું જૂના દિવસો યાદ કરું છું. તે દિવસો, જ્યારે મારા પર ફક્ત એક જ માણસ બેસતો અને આખું ગામ મને જોતું. આજે પંદર જણ મારા પર બેસે છે અને કોઈ મને જોતું નથી. પણ એક વાત કહી દઉં બાપુ, મને કોઈ ફરિયાદ નથી. ગામડાંની સવાર મારા વગર ઊગતી નથી, બજારનો માલ મારા વગર પહોંચતો નથી, અને જાન મારા વગર નીકળતી નથી. હું હીરો ન રહ્યો, પણ ઘરનો મોભી બન્યો. અને આપણા દેશમાં હીરો તો ઘણા છે, મોભી બનવાની હિંમત બહુ ઓછામાં હોય છે.

**Real but Weird Facts (સાચી પણ વિચિત્ર વાતો)**

- રોયલ એનફિલ્ડ બુલેટ ભારતમાં 1955થી સતત બનતી આવી છે, એટલે દુનિયાની સૌથી લાંબી સતત ચાલેલી મોટરસાઇકલોમાંની એક ગણાય છે. એનો એક વારસ આજે બકરી, કપાસ અને આખી જાનને ઉપાડે છે.
- છકડો કંપનીએ ડિઝાઇન કરેલું વાહન નથી. એ સૌરાષ્ટ્રના સ્થાનિક મિસ્ત્રીઓની સૂઝબૂઝથી જન્મેલો દેશી જુગાડ છે, જેનો કોઈ ઓફિશિયલ બ્લુપ્રિન્ટ નથી છતાં વર્ષોથી ચાલે છે.
- આવા જુગાડી વાહનો ઘણી વાર નિયમોની ગ્રે ઝોનમાં આવે છે, એટલે કાગળ પર એમનું અસ્તિત્વ ઓછું અને રસ્તા પર વધારે હોય છે.

**પરાગ રતનપરા**

If you like it, please share it.

#ChhakdoStory #KathiyawadiSatire #GujaratiEssay #BulletToBojh #છકડો #કાઠિયાવાડી #ગુજરાતીવ્યંગ #પરાગરતનપરા