Diesel Diplomacy: જેની પાસે રિફાઈનરી, એની પાસે રૂઆબ

**Diesel Diplomacy: જેની પાસે રિફાઈનરી, એની પાસે રૂઆબ**
**ડીઝલ ડિપ્લોમસી: જેની પાસે રિફાઈનરી, એની પાસે રૂઆબ**

પરાગ રતનપરા

યુરોપ પાસે ફિલોસોફી છે, ફેશન છે, ફૂટબોલ છે, ફ્રાન્સની વાઈન છે અને દર ત્રીજા દિવસે નવી સમિટ છે. પણ દુનિયાની ટોપ 15 સૌથી મોટી રિફાઈનરીઓમાંથી એક પણ યુરોપમાં નથી. શૂન્ય. આપણે ત્યાં લગ્નમાં ફોઈ રિસાય તો પણ વાંધો નથી, ફોઈ વગર લગ્ન થઈ શકે. પણ ડીઝલ વગર ટ્રક ચાલતી નથી. ટ્રક ન ચાલે તો શાકભાજી ન પહોંચે, અને શાકભાજી ન પહોંચે તો યુરોપિયન કવિઓની કવિતાઓ પણ ભૂખી રહી જાય.

આ બાજુ યુરોપ વર્ષો સુધી આખી દુનિયાને શીખવતું રહ્યું કે ક્લીન એનર્જી શું હોય, ધુમાડો કેમ ખરાબ, ચીમની કેમ પાપ. ભાષણો સરસ હતાં, મંચ ભવ્ય હતા અને તાળીઓ ગુંજતી હતી. પણ ડીઝલની કટોકટી આવી એટલે એ જ સાહેબો ફોન લઈને બેઠા કે "ભાઈ, થોડું ડીઝલ મળશે?" આને કહેવાય કથની અને કરણીનો ફરક. આપણે ત્યાં પણ એવું જ છે. જે કાકા સવારે ફેસબુક પર "સાદગી જ સાચો ધર્મ" લખે, એ જ સાંજે નવી ગાડી માટે ઈએમઆઈ ગણતા હોય.

હવે આમાં આપણી બાજુનો સીન જુઓ. જામનગર, એટલે કે આપણું ગુજરાત. ત્યાંની રિલાયન્સની રિફાઈનરી દિવસના લગભગ 13.6 લાખ બેરલ પ્રોસેસ કરે છે એવું ગણાય છે, અને આ આંકડો જ એટલો મોટો છે કે બોલતાં બોલતાં મોઢું દુખે. દુનિયાની યાદીમાં એ સૌથી ઉપર. એટલે જે દેશને લોકો ગઈકાલ સુધી "ગરીબ, ભીડવાળો, અવ્યવસ્થિત" કહીને ફોટા પાડતા હતા, એની એક રિફાઈનરી સામે આખા યુરોપની ગણતરી ઝાંખી પડે છે.

અને યાદ રાખો, આ કામ આસાન નહોતું. જે જમાનામાં આ પ્રોજેક્ટનું સપનું જોવાયું, ત્યારે ગુજરાતી માણસને પણ પહેલો સવાલ આવ્યો હશે, "આટલું મોટું? ચાલશે? ખોટ ગઈ તો?" આપણે ત્યાં કોઈ નવું કામ શરૂ કરે એટલે પહેલા પાડોશી, પછી સગાં, પછી પાનના ગલ્લાવાળા સુધી બધા સલાહકાર બની જાય. કોઈ પોતાના પૈસા નહીં નાખે, પણ તમારા પૈસા કેમ નાખવા એનું લેક્ચર ફ્રીમાં આપશે. એવા માહોલમાં ધીરુભાઈ અંબાણીએ સપનું જોયું અને પછી મુકેશ અંબાણીએ એને એવા સ્કેલ પર પહોંચાડ્યું કે આજે દુનિયા તરફ જોઈએ તો ગર્વ થાય. સલામ એ દૃષ્ટિને, સલામ એ જિદ્દને, અને સલામ એ હિંમતને કે જે ત્યારે "અશક્ય" કહેવાતું એને કરી બતાવ્યું.

પણ એક મજાની વાત. આ સફળતા પર આપણે ગુજરાતીઓ જેટલો ગર્વ કરીએ છીએ, એટલો જ એ સફળતાનો ટેકો એ જ વ્યક્તિ બનીને ઊભી રહે છે જેણે શરૂઆતમાં કહ્યું હતું કે "આ તો ચાલવાનું જ નથી". સફળતા આવે એટલે બધા કહે, "અમને તો પહેલેથી ખબર જ હતી." હા, ખબર હતી, એટલે જ ત્યારે પૈસા નહોતા નાખ્યા.

સાર એટલો જ કે દુનિયામાં ભાષણ ગમે તેટલું સરસ હોય, અંતે વજન એ જ ઉપાડે છે જેની પાસે ક્ષમતા હોય. ઈરાદા બતાવવાથી ટેન્ક ભરાતી નથી, રિફાઈનરી બાંધવી પડે. અને જે બાંધે છે, એની સામે બાકીના બધા "સસ્ટેનેબિલિટી" ની વાતો મૂકીને શાંતિથી લાઈનમાં ઊભા રહે છે.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- યુરોપ પોતે ડીઝલનો મોટો આયાતકાર છે. એટલે ક્લીન એનર્જીના ભાષણો યુરોપમાં અપાય છે, પણ ડીઝલના ટેન્કર બીજે ક્યાંકથી આવે છે.
- જામનગર રિફાઈનરી ગુજરાતમાં છે, અને એ જ વિસ્તારમાં રિલાયન્સનો વિશાળ કેરીનો બગીચો પણ છે, જેને દુનિયાના સૌથી મોટા કેરીના બગીચાઓમાં ગણવામાં આવે છે. એટલે એક તરફ ક્રૂડ ઓઈલ, બીજી તરફ કેરીનો રસ. ગુજરાતી માણસ ગમે તેટલો મોટો ધંધો કરે, કેરી તો છોડે જ નહીં.
- આ એક રિફાઈનરીની ક્ષમતા ઘણા દેશોની પોતાની કુલ રિફાઈનિંગ ક્ષમતા કરતાં પણ વધારે ગણાય છે. એટલે કેટલાક દેશ આખો દેશ ચલાવે છે, અને ગુજરાતનો એક ખૂણો એ કરતાં વધારે પ્રોસેસ કરે છે.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#JamnagarRefinery #DieselCrisis #IndiaRising #SatireWithSense
#જામનગર #ડીઝલકટોકટી #ગુજરાતીગૌરવ #કથનીઅનેકરણી

*સંપાદકીય નોંધ: ઇનપુટમાં આપેલા આંકડા (યુરોપમાં ટોપ 15માંથી એક પણ રિફાઈનરી નહીં, જામનગરની 1.36M b/d ક્ષમતા) મેં એ જ રીતે લીધા છે. પ્રકાશિત કરતાં પહેલાં ક્ષમતાનો આંકડો ચકાસી લેવો, કારણ કે જુદા સ્રોતોમાં એ આશરે 1.24 થી 1.4 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ વચ્ચે જોવા મળે છે. કેરીના બગીચાવાળી વિગત પણ "ગણવામાં આવે છે" એ સ્તરની છે. લેખ ઇરાદાપૂર્વક એકતરફી અને વ્યંગાત્મક છે; યુરોપની ઊર્જા નીતિ પાછળ ઘણા જટિલ કારણો પણ છે.*