Act As If: Fake It Till You Make It… કે પછી Fake It Till Wi-Fi Chali Jaye?

**Act As If: Fake It Till You Make It… કે પછી Fake It Till Wi-Fi Chali Jaye?**
**એક્ટ એઝ ઇફ: ઢોંગ કરતા રહો, એક દિવસ ઢોંગને પણ તમારા પર દયા આવશે**

**પરાગ રતનપરા**

આપણા સમાજમાં એક જૂનો નિયમ છે: લાગણી પહેલાં આવે, વર્તન પછી. દુઃખી હોઈએ તો મોઢું લાંબું, ખુશ હોઈએ તો દાંત બહાર. પણ હવે મોટિવેશનલ સ્પીકરો કહે છે કે ઊંધું કરી જુઓ. આત્મવિશ્વાસ નથી? આત્મવિશ્વાસવાળા માણસની જેમ વર્તો. શાંતિ નથી? શાંત માણસની જેમ બેસો. આને કહે છે "Act As If".

સાંભળીને એવું લાગે કે આ તો નવી શોધ છે. અરે ભાઈ, આ તો આપણા ગુજરાતી લગ્નનું મૂળ સૂત્ર છે! દેવું માથે હોય, પણ મંડપમાં ઊભા રહીને "બધું ભગવાનની કૃપા છે" કહેતા કાકા વર્ષોથી Act As If જ કરે છે. સાસરિયાં સામે "અમારે ત્યાં તો કશું ખાસ નથી, બસ સાદું જમણ છે" કહીને અગિયાર શાકનું ભોજન પીરસનાર પરિવાર પણ એ જ ફિલસૂફીનો ઉપાસક છે.

સિદ્ધાંત સાદો છે. તમે વારંવાર કોઈ કામ કરો, તો એ આદત બને. આદત બને, તો તમારી જાત વિશે તમારો અભિપ્રાય બદલાય. અભિપ્રાય બદલાય, તો બીજા પણ તમને જુદી નજરે જુએ. એટલે ઓફિસમાં કંઈ ન આવડતું હોય તો પણ ચશ્મા ચડાવીને, ગંભીર મોઢે "હં… આ પર આપણે વિચારવું પડશે" કહો. ત્રણ મહિનામાં લોકો તમને "સ્ટ્રેટેજિક" માનવા લાગશે. આવડત આવે કે ન આવે, પ્રમોશનની શક્યતા તો વધે જ!

પણ અહીં એક નાનકડી તકલીફ છે. આપણે આખી થિયરી એવી રીતે વેચીએ છીએ જાણે સ્વિચ દબાવો અને માણસ બદલાઈ જાય. સવારે હસીને "હું ખુશ છું" બોલ્યા, તો સાંજે ખુશી ડિલિવર થઈ જાય, ઝોમેટોની જેમ. જિંદગી એવી નથી. ખુશ હોવાનો અભિનય કરતા માણસને દસ મિનિટમાં જ કોઈ સગું પૂછી લે છે, "બેટા, પગાર કેટલો થયો?" અને અભિનય ત્યાં જ ઇન્ટરવલમાં જતો રહે છે.

હવે થોડી કડવી પણ સાચી વાત. આ થિયરીને ચગાવનારા પ્રયોગો પોતે જ ખાસ ટકી શક્યા નથી. "પાવર પોઝ" એટલે કમર પર હાથ રાખીને સુપરમેનની જેમ ઊભા રહો એટલે હોર્મોન બદલાઈ જાય, એવું કહેવાયું હતું. બીજી પ્રયોગશાળાઓએ એ દોહરાવ્યું ત્યારે હોર્મોન જરા પણ હલ્યા નહીં. ફક્ત માણસ પોતાને થોડો મોટો માનવા લાગ્યો હોય તો એ અલગ વાત! એ જ રીતે "મોઢામાં પેન પકડીને હસતો ચહેરો બનાવો તો ખુશી વધશે" વાળો પ્રખ્યાત પ્રયોગ મોટા પાયે ફરી કરાયો ત્યારે નિષ્ફળ ગયો. પછી એક બીજા મોટા અભ્યાસમાં બહુ નાની અસર મળી. એટલે સારાંશ એટલો જ કે હસવાથી મૂડ થોડો સુધરી શકે, પણ જિંદગી નથી સુધરતી.

તો શું Act As If નકામું? ના, ના. અહીં જ ખરો ટ્વિસ્ટ છે. તેની સાચી કિંમત જાદુમાં નહીં, પ્રેક્ટિસમાં છે. તમે બોલવાનો અભ્યાસ કરો તો બોલતાં શીખો. રોજ સવારે ઊઠવાનો ડોળ કરો તો એક દિવસ સાચે ઊઠી જાવ. લાગણી બદલાય કે ન બદલાય, કામ તો થવા લાગે છે. અને કામ થાય એટલે જિંદગી બદલાય. ફક્ત "હું ડૉક્ટર છું" એવું બોલવાથી કોઈ ડૉક્ટર બનતું નથી, પણ રોજ ભણવાનો ડોળ કરતાં કરતાં કોઈ ડૉક્ટર બની જાય એવું બને.

સમસ્યા એ છે કે આપણને શોર્ટકટ ગમે છે. ભણવું નથી, પણ ડિગ્રીનો ફોટો જોઈએ. કસરત નથી કરવી, પણ જિમના કપડાંમાં સેલ્ફી જોઈએ. આત્મવિશ્વાસ નથી, પણ આત્મવિશ્વાસનું પોસ્ટર જોઈએ. આપણે Act As If માંથી "Act" રાખી લીધું અને "If" ફેંકી દીધું.

છેલ્લી વાત. દુનિયા એમ પણ ઢોંગથી ચાલે છે. બસ, એટલો ફરક પાડજો કે ઢોંગ ચાલુ રાખીને પાછળ થોડું સાચું કામ પણ કરતા રહેજો. નહીંતર એક દિવસ ઢોંગ પણ તમારા પર હસીને કહેશે, "ભાઈ, હું તો થાકી ગયો, હવે તમે જ સંભાળો!"

**પરાગ રતનપરા**

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- "મોઢામાં પેન પકડીને હસવાથી ખુશી વધે" વાળો જાણીતો પ્રયોગ ૧૯૮૦ના દાયકાનો છે. વર્ષો પછી ૧૭ જેટલી પ્રયોગશાળાઓએ મળીને તેને દોહરાવ્યો ત્યારે મૂળ અસર ફરી જોવા ન મળી.
- "પાવર પોઝ" પર દુનિયાનું સૌથી વધુ જોવાયેલા ટેડ ટૉક્સમાંનું એક બન્યું હતું, છતાં સંશોધકોમાંનાં એકે પછીથી જાહેરમાં કહ્યું કે તેમને હવે તેની અસર સાચી લાગતી નથી.
- "Fake it till you make it" સાંભળવામાં ઉત્તમ સૂત્ર છે, પણ તેનો સૌથી પાક્કો પુરાવો હોર્મોન કે મૂડમાં નહીં, ફક્ત "વારંવાર કરવાથી કામ આવડી જાય" એ સાદી વાતમાં મળે છે.

If you like it, please share it.

\#ActAsIf #FakeItTillYouMakeIt #GujaratiSatire #HabitsOverHype #ઢોંગનીફિલસૂફી #આદતનોજાદુ #ગુજરાતીવ્યંગ #પરાગરતનપરા

*સંપાદકીય નોંધ: ઉપરના પ્રયોગોની વિગતો જાણીતા સંશોધન પરિણામો પર આધારિત છે, જે મેં આ વખતે સ્ત્રોતો સાથે ફરી ચકાસ્યા નથી. પ્રકાશિત કરતાં પહેલાં ઝડપથી તપાસી લેવા યોગ્ય રહેશે. આ લેખ જાણીબૂઝીને એક જ દૃષ્ટિકોણથી લખાયો છે, પણ એક વાત ન્યાયી રીતે ઉમેરવી જોઈએ: કેટલાક અભ્યાસોમાં વર્તનથી લાગણી પર નાની, પણ સાચી અસર જોવા મળી છે.*