મધ્યમ વર્ગ: ઇતિહાસનો એકમાત્ર ગુલામ, જે પોતાની સાંકળ EMI પર ખરીદે છે

**ગુજરાતી શીર્ષક:** મધ્યમ વર્ગ: ઇતિહાસનો એકમાત્ર ગુલામ, જે પોતાની સાંકળ EMI પર ખરીદે છે

---

દુનિયામાં બે માણસો ખરેખર આઝાદ છે — અમીર અને ગરીબ.

અમીર આઝાદ છે કારણ કે એની પાસે બધું છે. પૈસા, ઓળખાણ, વકીલ, અને એ "sources" જેના વિશે આપણે ફક્ત છાપામાં વાંચીએ છીએ. એ સિગ્નલ તોડે તો હવાલદાર સલામ કરે છે. એનો દીકરો કૉલેજમાં ન ભણે તો એ "entrepreneur" કહેવાય છે. એને સમાજની ચિંતા નથી, કારણ કે સમાજ એની ચિંતા કરે છે.

ગરીબ આઝાદ છે કારણ કે એની પાસે કંઈ નથી. અને જેની પાસે કંઈ નથી, એની પાસેથી છીનવવું શું? એને નોકરી જવાનો ડર નથી — નોકરી છે જ નહીં. એને પ્રતિષ્ઠા જવાનો ડર નથી — સમાજે એને પ્રતિષ્ઠા આપી જ નથી. એ ફૂટપાથ પર ખુલ્લેઆમ ઊંઘી શકે છે, મોટેથી હસી શકે છે, અને મન થાય તો સિસ્ટમને ગાળ પણ આપી શકે છે. કોઈ HR એને email નહીં કરે.

અને વચ્ચે? વચ્ચે લટકે છે આપણો મધ્યમ વર્ગ — ઇતિહાસનો સૌથી વિચિત્ર ગુલામ. વિચિત્ર એટલા માટે કે જૂના જમાનામાં ગુલામને સાંકળ પકડાવવી પડતી. આ ગુલામ પોતે શોરૂમમાં જાય છે, સાંકળ પસંદ કરે છે, ડાઉન-પેમેન્ટ ભરે છે, અને પછી મિત્રોને ફોટા મોકલે છે — "નવી સાંકળ લીધી, ૭.૫% વ્યાજે!"

હવે સમજીએ કે આ ગુલામી ચાલે છે કેમ. બહુ સાદું ગણિત છે.

ગુલામ બનાવવા માટે બે વસ્તુ જોઈએ: પહેલી — એની પાસે એટલું હોવું જોઈએ કે ખોવાનો ડર લાગે. બીજી — એટલું ન હોવું જોઈએ કે ડર ખતમ થઈ જાય. અમીર પાસે ખોવા જેવું ઘણું છે, પણ ડર નથી — કારણ કે ખોશે તોય ઘણું બચશે. ગરીબ પાસે ડર નથી — કારણ કે ખોવા જેવું કંઈ છે જ નહીં. મધ્યમ વર્ગ પાસે બરાબર એટલું જ છે — એક ફ્લેટ, એક ગાડી, એક નોકરી, અને "લોકો શું કહેશે" નામની અદ્રશ્ય મિલકત. આ ચારેય ખોવાના ડરમાં એ આખી જિંદગી કાઢી નાખે છે.

એટલે જ મધ્યમ વર્ગનો માણસ ક્યારેય બોસ સામે નથી બોલતો — "લોન ચાલુ છે." ક્યારેય ધંધો નથી કરતો — "રિસ્ક ન લેવાય." ક્યારેય અન્યાય સામે અવાજ નથી ઉઠાવતો — "આપણે શું, આપણું કામ ભલું." એની આખી ફિલસૂફી ત્રણ શબ્દોમાં: "જવા દે ને."

ક્રાંતિનો ઇતિહાસ જુઓ. ક્રાંતિ કાં તો ભૂખ્યા લોકોએ કરી છે, કાં તો એવા લોકોએ જેમના પેટ એટલા ભરેલા હતા કે ફુરસદ હતી. મધ્યમ વર્ગે ઇતિહાસમાં ફક્ત એક જ કામ કર્યું છે — બંનેના વીડિયો જોઈને comment કરી છે: "આ દેશનું કંઈ નહીં થાય." અને પછી office જવા નીકળી ગયો છે, કારણ કે નવ વાગ્યે punch-in છે.

સૌથી ક્રૂર મજાક તો એ છે કે આ ગુલામને ગુલામીનું ઇનામ પણ મળે છે — દર વર્ષે ૮% increment. અને એ ખુશ થાય છે! એને ખબર નથી કે મોંઘવારી ૯% વધી. એટલે એ દર વર્ષે થોડો વધુ ગરીબ થાય છે, પણ પાર્ટી આપીને.

અમીરને સિસ્ટમ ખરીદી શકે એટલી તાકાત છે. ગરીબને સિસ્ટમ છોડી શકે એટલી હળવાશ છે. મધ્યમ વર્ગ? એ સિસ્ટમનું બળતણ છે. Tax એ ભરે છે, નિયમ એ પાળે છે, લાઈનમાં એ ઊભો રહે છે, અને election વખતે "સમજદાર મતદાર" પણ એ જ કહેવાય છે. સિસ્ટમને એની એટલી જરૂર છે કે સિસ્ટમ એને ક્યારેય આઝાદ નહીં થવા દે — અને એને ખુદને આઝાદીની એટલી બીક છે કે એ ક્યારેય માંગશે પણ નહીં.

કારણ કે આઝાદીમાં EMI ની સુવિધા નથી હોતી.

**Real but Weird Facts:**

- ઇતિહાસકારો કહે છે કે મોટા ભાગની ક્રાંતિઓ ભૂખ્યા વર્ગે શરૂ કરી અને શ્રીમંત વર્ગે fund કરી — વચ્ચેનો વર્ગ મોટે ભાગે "wait and watch" કરતો રહ્યો.
- મનોવિજ્ઞાનમાં "Loss Aversion" સાબિત થયેલું છે — માણસને ૧૦૦ રૂપિયા મળવાની ખુશી કરતાં ૧૦૦ રૂપિયા ખોવાનું દુઃખ લગભગ બમણું લાગે છે. મધ્યમ વર્ગ આખી જિંદગી આ જ ડરમાં જીવે છે.
- સર્વેક્ષણોમાં એક રમૂજી પેટર્ન દેખાય છે — ભારતમાં લગભગ દરેક માણસ, અમીર હોય કે સાધારણ, પોતાને "middle class" જ કહે છે. ગુલામીનું આટલું ગૌરવ બીજે ક્યાંય નથી!

---

**Parag Ratanpara**

If you like it, please share it.

#MiddleClass #Freedom #Society #EMISlavery #મધ્યમવર્ગ #આઝાદી #ગુજરાતીનિબંધ #સમાજદર્શન