પક્ષપલટાનું પવિત્ર પુરાણ: ઝાડુ થી કમળ સુધીની 'આત્માની યાત્રા

**ગુજરાતી શીર્ષક:** *પક્ષપલટાનું પવિત્ર પુરાણ: ઝાડુ થી કમળ સુધીની 'આત્માની યાત્રા'*

---

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

---

ભારતમાં બે વસ્તુ ક્યારેય સ્થિર નથી રહેતી — એક છે મુંબઈનો ટ્રાફિક, અને બીજો છે નેતાનો પક્ષ. સવારે જે માણસ એક પક્ષનું ગીત ગાતો હોય, સાંજે એ જ માણસ બીજા પક્ષનો ઝંડો લઈને ડાન્સ કરતો જોવા મળે. અને રાત્રે? રાત્રે એ પોતાના ટ્વિટર બાયોમાંથી જૂના પક્ષનું નામ એવી રીતે ભૂંસે, જાણે કોઈ એક્સ-ગર્લફ્રેન્ડનો નંબર ડિલીટ કરતો હોય.

આપણા દેશમાં લગ્ન તૂટવા કરતાં પક્ષ તૂટવા સહેલા છે. લગ્નમાં તો ઓછામાં ઓછું છ મહિના કોર્ટના ધક્કા ખાવા પડે. પક્ષપલટામાં? એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ, બે માઈક, ત્રણ ફૂલના હાર, અને ચાર 'રાષ્ટ્રહિત' જેવા ભારે ભારે શબ્દો — બસ, આત્માની યાત્રા પૂરી.

હવે જુઓ આ તાજો કિસ્સો. એક યુવાન નેતા, જે વર્ષો સુધી એક પક્ષનો ચહેરો બનીને ફર્યો. જેણે પોતાના 'લોહી અને પરસેવા'થી પક્ષ બનાવ્યો — એમના જ શબ્દોમાં. જેણે બીજા પક્ષને 'ગુંડાઓનો પક્ષ' કહ્યો હતો. અને એક સુંદર શુક્રવારે સવારે, એ જ માણસ એ જ 'ગુંડાઓના પક્ષ'માં જોડાઈ ગયો. કારણ? "હું સાચો માણસ હતો, ખોટા પક્ષમાં."

વાહ! શું ડાયલોગ છે! બોલિવુડના સ્ક્રિપ્ટરાઈટરે પણ ઈર્ષ્યા કરે એવો. 'રાઈટ મેન ઇન ધ રોંગ પાર્ટી' — જાણે કોઈ રોમેન્ટિક ફિલ્મનું ટૅગલાઈન હોય. પંદર વર્ષ સુધી 'ખોટા પક્ષ'માં રહીને રાજ્યસભા, ડેપ્યુટી લીડરપદ, રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા — બધું ભોગવ્યું. 'ખોટું' હતું તો સોળમા વર્ષે કેવી રીતે ખબર પડી? શું એ પક્ષમાં કોઈ સોળમા વર્ષે પ્રગટ થતું બોધિવૃક્ષ હતું, જેની નીચે બેસતાં જ સત્યનું જ્ઞાન થાય?

આપણા નેતાઓની 'આત્માની યાત્રા' એ ભારતની એકમાત્ર એવી યાત્રા છે જે હંમેશાં સત્તા તરફ જ જાય છે. ક્યારેય સાંભળ્યું છે કોઈ નેતા સત્તાધારી પક્ષ છોડીને વિરોધ પક્ષમાં ગયો હોય? "મને સત્તામાં રહીને ગૂંગળામણ થાય છે, મારે વિપક્ષમાં બેસીને આત્મશુદ્ધિ કરવી છે" — આવું ડાયલોગ કોઈ બોલે તો માનજો કે પૃથ્વી ઊલટી દિશામાં ફરવા લાગી છે.

પક્ષપલટાનાં કારણો સાંભળશો તો હસવું કે રડવું એ સમજાશે નહીં. કોઈ કહેશે "વિચારધારા બદલાઈ." ભાઈ, વિચારધારા તે કોઈ મોબાઈલ રિચાર્જ છે કે દર બે વર્ષે પ્લાન બદલો? કોઈ કહેશે "પક્ષ મારા સિદ્ધાંતોથી દૂર થઈ ગયો." સિદ્ધાંતો? એ વસ્તુ હજી પણ બચી છે? મ્યુઝિયમમાં મૂકવા જેવી છે. કોઈ વળી કહેશે "જનતાની સેવા કરવી છે." બરાબર. જનતાની સેવા સત્તામાં બેસીને જ થાય, વિપક્ષમાંથી તો ફક્ત ટ્વીટ થાય. એ તો સમજી શકાય.

સૌથી મજેદાર તો ED, CBI, અને IT વિભાગની ભૂમિકા છે. આ ત્રણેય સંસ્થાઓ ભારતની સૌથી શક્તિશાળી 'મેચમેકર' છે. કોઈ નેતા સામે કેસ ખુલે, એક નોટિસ આવે, બે દરોડા પડે — અને જુઓ ચમત્કાર! એ જ નેતા થોડા જ દિવસોમાં સત્તાધારી પક્ષના મંચ પર ફૂલ-હાર પહેરીને "વિકાસની યાત્રામાં જોડાવા આવ્યો છું" એવું બોલતો જોવા મળે. નોટિસ ગાયબ, કેસ ઠંડો, દરોડા સ્થગિત. જય હો ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થા!

એક નેતા તો એવા હતા જે સવારે કોંગ્રેસ, બપોરે NCP, સાંજે શિવસેના, અને રાત્રે કોઈ ત્રીજો જ મોરચો — એક જ દિવસમાં ચાર પક્ષ ફરી વળ્યા. ગીનીઝ બુકવાળાઓએ એમના માટે અલગ કેટેગરી ખોલવી પડે: "મોસ્ટ પોલિટિકલ પાર્ટીઝ વિઝિટેડ ઈન અ સિંગલ થાળી-મીલ."

સામાન્ય માણસનું શું? એ બિચારો વોટ આપે છે ઝાડુને, અને પાંચ વર્ષ પછી જુએ છે કે જેને ઝાડુ સમજીને વોટ આપ્યો હતો, એ તો કમળ બની ગયો છે. "અરે ભાઈ, મેં તો ઝાડુને વોટ આપ્યો હતો!" "હા સાહેબ, પણ ઝાડુએ આત્માની યાત્રા કરી લીધી છે." મતદાર પોતાનું માથું પકડીને ઘરે જાય, અને પાંચ વર્ષ પછી ફરીથી લાઈનમાં ઊભો રહે — એ આશા સાથે કે કદાચ આ વખતે કમળ ઝાડુ ન બને.

પક્ષપલટા પર કાયદો છે — દસમું શિડ્યુલ, એન્ટિ-ડિફેક્શન લો. પણ આ કાયદામાં એક 'જાદુઈ ગલી' છે: જો બે-તૃતીયાંશ સભ્યો સાથે પલટી મારો, તો એ પલટી નહીં, એ 'મર્જર' થઈ જાય. 'મર્જર' એટલે? એક પક્ષ બીજામાં ભળી જાય. જાણે દૂધમાં સાકર. પણ અહીં તો દૂધ સાકરમાં ભળે છે, અને બંને 'રાષ્ટ્રહિત'ની ચા બની જાય છે.

સાચી વાત તો એ છે કે આપણી રાજનીતિમાં હવે ત્રણ જ વસ્તુ બચી છે: પદ, પૈસા, અને પ્રેસ કોન્ફરન્સ. વિચારધારા, સિદ્ધાંત, અને નિષ્ઠા — એ ત્રણ વસ્તુઓને છેલ્લે ક્યારે જોવામાં આવી હતી, એ માટે પુરાતત્વ વિભાગને બોલાવવો પડે.

તો આગલી વખતે જ્યારે કોઈ નેતા "મારા આત્માના અવાજે મને બીજા પક્ષમાં જવા કહ્યું" એવું બોલે, ત્યારે સમજી જજો કે એ આત્મા નહીં, ED નો ફોન હતો. અને જ્યારે કોઈ "જનતાની સેવા માટે પક્ષ બદલ્યો" એવું કહે, ત્યારે પૂછી લેજો — "સાહેબ, જનતા તો એ જ છે, પક્ષ બદલવાથી જનતા બદલાઈ જાય?"

પણ આપણે ય શું કરી શકીએ? આપણે તો ફક્ત જોવાનું છે, હસવાનું છે, અને પાંચ વર્ષ પછી ફરી લાઈનમાં ઊભા રહેવાનું છે. કારણ કે લોકશાહીમાં છેલ્લે હસનારો મતદાર નથી હોતો — હસનારો તો એ હોય છે જે ઝાડુ લઈને આવ્યો હતો અને કમળ લઈને ગયો.

જય હો ભારતીય રાજનીતિ! જય હો આત્માની યાત્રા!

---

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

જો તમને આ લેખ ગમ્યો હોય, તો કૃપા કરીને શેર કરજો. 🙏

---

#પક્ષપલટો #રાજનીતિનીરમૂજ #ભારતીયલોકશાહી #પરાગરતનપરા #IndianPolitics #PoliticalSatire #RaghavChadha #PartyHopping