સરકાર ડાયેટ પર: 'ગ્રોથ' નામની ભારતીય ગેરસમજ

**Gujarati Title:** *સરકાર ડાયેટ પર: 'ગ્રોથ' નામની ભારતીય ગેરસમજ*

---

એક શબ્દ છે — "ગ્રોથ." અંગ્રેજી ભાષાનો સૌથી ચાલાક શબ્દ. એક જ શબ્દમાં બે અર્થ ઘૂસાડી દીધા છે — અને બંને અર્થો એકબીજાથી એટલા જ દૂર છે જેટલા આપણા નેતાઓ ચૂંટણી પહેલાંના વાયદાથી ચૂંટણી પછી દૂર થઈ જાય છે.

જ્યારે કોઈ ભારતીય માણસ કહે છે, "મારે પર્સનલ ગ્રોથ કરવો છે," ત્યારે એનો અર્થ એ નથી હોતો કે એને વજન વધારવું છે, કે પેટ બહાર કાઢવું છે, કે માથું તરબૂચ જેવડું મોટું કરવું છે. ના સાહેબ. એ કહે છે કે "મારે અંદરથી સારો માણસ બનવું છે." એને "વધારે હું" નથી જોઈતો — એને "બહેતર હું" જોઈએ છે. કારણ કે "વધારે હું" એટલે વધારે ઈગો, વધારે ગુસ્સો, વધારે જૂઠ, વધારે પાડોશીની નિંદા. એ બધું તો પહેલેથી જ વધારે છે.

પણ આ જ ભારતીય માણસ જ્યારે "સરકારની ગ્રોથ" શબ્દ સાંભળે છે, ત્યારે એના મગજમાં તરત જ એક જાડી, ફૂલેલી, સોફા પર બેસેલી સરકાર દેખાય છે — જે ચા પીતી પીતી ફાઈલો પર ધૂળ ચડાવે છે. એને એમ નથી લાગતું કે સરકાર "બહેતર" થઈ રહી છે. એને એમ લાગે છે કે સરકાર "મોટી" થઈ રહી છે — જેમ આપણા કાકા દિવાળી પછી થાય છે.

અને એ ગેરસમજ છે. મોટી.

ગામડામાં એક કહેવત છે — "ઘી ઢોળાય તો ખીચડીમાં." પણ સરકારી ઘી ક્યાં ઢોળાય છે? ટેન્ડરમાં, કમિશનમાં, ઈન્ક્વાયરી કમિટીમાં જે પોતે જ બીજી ઈન્ક્વાયરી કમિટી બનાવે છે. એક રસ્તો બનાવવાનો હોય તો ત્રણ ડિપાર્ટમેન્ટ આવે — એક ખોદે, બીજો ભરે, ત્રીજો ઉદ્ઘાટન કરે. અને નેતા રિબન કાપે. પછી છ મહિનામાં એ જ રસ્તો ફરી ખોદાય — કારણ કે હવે ગટરની લાઈન નાખવાની છે. આને કહેવાય "ગ્રોથ." ભારતીય સ્ટાઈલની.

પણ સાચી વાત શું છે? સાચી વાત એ છે કે સો વર્ષ પહેલાંની સરકાર અને આજની સરકાર — બંને સરખી નથી. સો વર્ષ પહેલાં બાળમૃત્યુનો દર એટલો ઊંચો હતો કે પરિવારમાં દસ બાળકો જન્મે અને ચાર બચે. આજે? આજે મોટાભાગના બચે છે. શા માટે? કારણ કે કોઈ સરકારી બાબુએ ક્યારેક રસીકરણનો કાયદો બનાવ્યો હતો. એ બાબુનું નામ આપણને યાદ નથી — પણ એના કારણે આપણા છોકરાઓ જીવે છે. અને એ જ બાબુની વારસદાર સરકારને આપણે ગાળો આપીએ છીએ ટ્રાફિક જામમાં ફસાયા હોઈએ ત્યારે.

આ વિરોધાભાસ સમજ્યા? આપણે સરકારી હોસ્પિટલમાં જન્મીએ છીએ, સરકારી શાળામાં ભણીએ છીએ, સરકારી રસ્તા પર ચાલીએ છીએ, સરકારી લાઈટના સહારે વાંચીએ છીએ — અને પછી વોટ્સએપ પર ફોરવર્ડ કરીએ છીએ કે "સરકાર કંઈ કરતી નથી."

પાડોશી દેશમાં લોકો રસ્તા પર મરી જાય છે, અહીં આપણે રસ્તાની ગુણવત્તા પર નારાજ થઈએ છીએ. આને કહેવાય ઉન્નતિ. પણ આપણને ઉન્નતિ ગમતી નથી — આપણને ફરિયાદ ગમે છે. ફરિયાદ આપણો રાષ્ટ્રીય શોખ છે, ક્રિકેટ પછીનો બીજો.

લિબરટેરિયન મિત્ર કહેશે — "ભાઈ, સરકાર આપણી થાળીમાં શું હશે એ પણ નક્કી કરે છે. આ સ્વતંત્રતા છે?" સાચી વાત છે. પણ એ જ સરકાર એ પણ નક્કી કરે છે કે દુધમાં ભેળસેળ ન થાય, કે દવામાં ઝેર ન હોય, કે લિફ્ટ વચ્ચે અટકી જાય તો કોઈ જવાબદાર હોય. સ્વતંત્રતા સારી છે — પણ ઝેરી દૂધ પીને મરી જવાની સ્વતંત્રતા? એ થોડી મોંઘી પડે.

મુદ્દો એ છે કે સરકારને "નાની" કરવાથી એ "સારી" નહીં થાય. જેમ કોઈ માણસને કહીએ કે "તું વજન ઘટાડ, એટલે તું મેચ્યોર થઈશ" — તો એ હાસ્યાસ્પદ લાગે. વજન ઘટાડવાથી અક્કલ નથી આવતી. અક્કલ આવે છે અનુભવથી, ભૂલોથી, અને બીજાની વાત સાંભળવાથી. પણ આપણે કોઈની વાત સાંભળતા નથી — આપણે ફક્ત જવાબ આપીએ છીએ. વોટ્સએપ યુનિવર્સિટીના સ્નાતકો જે છીએ.

સરકારની સાચી "પર્સનલ ગ્રોથ" એ છે કે એ નવા પ્રશ્નો ઉકેલે, જૂની બાબતો ઓટોમેટ કરે, ભ્રષ્ટાચાર ઘટાડે, અને જરૂર પડે ત્યાં મોટી થાય. પણ આપણે એવી સરકાર નથી ઈચ્છતા. આપણે એવી સરકાર ઈચ્છીએ છીએ જે "બીજાઓ" પર કડક હોય અને "મારા" પર નરમ. મારી દુકાનનું GST બિલ ન કાપે, પણ પાડોશીની દુકાનનું કાપે. મારા છોકરાને નોકરી આપે, પાડોશીના છોકરાને ન આપે. મારા રસ્તા સારા હોય, પાડોશીના નહીં.

આ ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ ભારતની સૌથી મોટી "ગ્રોથ" ઈન્ડસ્ટ્રી છે. અને એમાં આપણે બધા શેરહોલ્ડર છીએ.

સરકાર પણ માણસ જેવી છે — એને જાડી થવા ન દેવી જોઈએ, પણ એને ભૂખે મારવી પણ ન જોઈએ. એને ડાયેટ આપો, કસરત આપો, સારું ભોજન આપો — એટલે કે પારદર્શિતા, જવાબદારી, અને નાગરિક દબાણ. પણ એને કાપીને નાની કરવાનો વિચાર? એ તો સર્જરી છે, ડાયેટ નહીં. અને સર્જરી પછી ઘણી વાર દર્દી પણ ઊભો નથી થતો.

છેલ્લી વાત — જે દિવસે આપણે સરકારને ગાળ આપતા પહેલાં એક વાર વિચારશું કે "મેં શું કર્યું?" — એ દિવસે ખરી "ગ્રોથ" શરૂ થશે. વ્યક્તિગત પણ, અને રાષ્ટ્રીય પણ. ત્યાં સુધી? ત્યાં સુધી આપણે ચા પીશું, ફરિયાદ કરીશું, અને બીજાનો વાંક કાઢીશું. કારણ કે એ આપણી રાષ્ટ્રીય મેચ્યોરિટી છે.

---

### 🧐 Real but Weird Facts:

- **ભારતમાં ૨૦૨૩ સુધીમાં લગભગ ૪૦+ લાખ સરકારી જગ્યાઓ ખાલી હતી** — એટલે કે "મોટી સરકાર"ની ફરિયાદ કરનારાઓ ઘણીવાર એવી સરકાર સામે ફરિયાદ કરે છે જે અડધી ભરાયેલી જ નથી.

- **સો વર્ષ પહેલાં ભારતની સરેરાશ આયુ આશરે ૩૨ વર્ષ હતી. આજે લગભગ ૭૦ વર્ષ છે.** એ બમણા થયેલા વર્ષો કોણે આપ્યા? એ જ "નકામી" સરકારના રસીકરણ, સ્વચ્છતા, અને જાહેર આરોગ્યના કાયદાઓએ.

- **વિશ્વમાં સૌથી ઓછી સરકારવાળા દેશો — જેવા કે સોમાલિયા — સૌથી વધુ "સ્વતંત્ર" નથી, સૌથી વધુ અરાજક છે.** સ્વતંત્રતા અને અરાજકતા વચ્ચેનો ફરક માત્ર એક સારી સરકાર છે.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#PersonalGrowth #GovernmentReform #SatireIndia #SocialCommentary #વ્યંગ #ગુજરાતીનિબંધ #સરકારીતંત્ર #ભારતીયસમાજ